OSPA

Ospa – opis choroby Jeśli szukać najbardziej zakaźnych chorób, ospa (łac. varicella) z pewnością do nich należy. Rokrocznie zapadają na […]

Ospa – opis choroby

Jeśli szukać najbardziej zakaźnych chorób, ospa (łac. varicella) z pewnością do nich należy. Rokrocznie zapadają na nią miliony ludzi na świecie, a w Polsce około 150-200 tysięcy. Ospa dotyka głównie dzieci – generalnie między 2 a 14 r.ż (90% przypadków), ale szczyt zachorowań przypada na okres 4-10 lat. Niemniej jednak każdy może paść jej „ofiarą”. Przy tym ospa jest chorobą endemiczną i szerzy się niezależnie od pory roku.

Schorzenie jest skutkiem zakażenia wirusem VZV – Viracella-zoster virus. Odpowiada on zarówno za rozwój ospy, jak i półpaśca. W tym drugim przypadku dochodzi do zakażenia utajonego – u osób po przebytej infekcji wirus pozostaje w tkance nerwowej. Gdy nastąpi spadek odporności, VZV uaktywnia się i prowadzi do wystąpienia bolesnej wysypki w obrębie jednego nerwu czuciowego. Ospa może być więc skutkiem kontaktu osoby nieuodpornionej (która nie przebyła jeszcze ospy) z chorującym na półpasiec.

Podobnie chorzy z ospą zakażają innych i w większości czynią to nieświadomie. Wszystko dlatego, że osoba, u której wystąpiła ospa zaraża otoczenie 2-3 dni przed pojawieniem się charakterystycznej wysypki. Zakaźna jest też treść skórnych pęcherzyków aż do czasu ich przyschnięcia i odpadnięcia strupków, co  zwykle trwa tydzień. Patogenny wirus przenosi się przez dotyk oraz drogą kropelkową (przez rozpryskiwanie w powietrzu śliny i wydzieliny z nosa) wraz z ruchem powietrza na odległość do kilkudziesięciu metrów. Stąd schorzenie funkcjonuje też pod nazwą ospa wietrzna.

Źródło zdjęć: DermNet NZ

 

Objawy

Ospa rozwija się w trzech stadiach:

  • inkubacji – wylęgania, zwykle 14 dni od czasu wniknięcia wirusa do organizmu (do 28 dni u osób z obniżoną odpornością);
  • prodromalnym – z objawami zwiastującymi: gorączką, uczuciem rozbicia, bólem głowy i mięśni, dyskretną wysypką płotniczo- lub odropodobną;
  • wysypkowym – wykwity pod postacią plam, a następnie czerwonych grudek, które szybko przechodzą w przejrzyste, łezkowate pęcherzyki o rumieniowym podłożu. Treść pęcherzyków mętnieje po około dobie, po czym dochodzi do samoistnego pęknięcia i pokrycia się zmian strupami. Ich odpadnięcie zwiastuje koniec choroby. Najczęściej dopiero wysypka budzi podejrzenie, że u danej osoby wystąpiła ospa wietrzna.

Ospa pod postacią wysypki obejmuje początkowo okolice głowy i szyi, dopiero potem zajmuje tułów, a w dalszej kolejności kończyny. Czasem może pokryć całe ciało, włącznie z błonami śluzowymi jamy ustnej, gardłem czy narządami. Typowy pęcherzyk ospowy ma średnicę 1-4 mm i silnie swędzi. Ospa wietrzna przebiega z wystąpieniem 3-5 wysiewów skórnych, stąd zmiany obecne na ciele mogą być w różnym stadium rozwoju (plamka, grudka, pęcherzyk, strup). Wszystkie ustępują do 20 dni.

 

Ospa u dzieci najczęściej przebiega bez komplikacji. Jednak im starszy pacjent, tym większe ryzyko powikłań, jak zakażenie skóry i tkanki podskórnej, zapalenie płuc, zaburzenia neurologiczne, zapalenie kości, stawów i mięśni, zapalenie mięśnia sercowego lub martwica nerek. Ospa wietrzna, choć z natury łagodna, może grozić też śmiercią – na 100 tysięcy chorych umiera 6,2 niemowląt, 0,75 dzieci do 14 r.ż., 3-4 młodzieży po 15 r.ż. oraz 25,2 osób w wieku 30-49 lat. Natomiast ospa w ciąży niesie ryzyko nieprawidłowości w rozwoju płodu (I i II trymetr) bądź zakażenia wrodzonego u noworodka (III trymestr).

 

Diagnostyka

Dermatolog dokonujący oceny zmian skórnych u pacjenta zwykle nie ma trudności z rozpoznaniem choroby. Ospa wietrzna wyróżnia się bowiem dość typowymi symptomami. W przypadkach wątpliwych, szeroki rezerwuar badań diagnostycznych daje możliwość skorzystania z badań serologicznych (na obecność przeciwciał zwalczających patogennego wirusa), hodowli tkankowej (czyli izolacji wirusa z płynu pobranego z pęcherzyka ospowego) oraz wykrycia materiału genetycznego VZV techniką PCR.

 

Leczenie

Stwierdzona ospa wietrzna wymaga pozostania w łóżku przez pierwsze dni rozwoju choroby. Obok tego u pacjenta stosuje się leczenie objawowe celem zbicia gorączki i złagodzenia świądu. Dermatolog może zalecić też codzienne kąpiele, które również działają przeciwświądowo. Ospa bywa też leczona acyklowirem, który uniemożliwia dalszy podział i namnażanie się wirusa. Jednocześnie lek nie upośledza wytwarzania trwałej odporności przeciwko Viracella-zoster virus, której nabywa się po przebyciu choroby. Zaś ospa wietrzna z powikłaniami lub u osób z zaburzeniami odporności to wskazania do hospitalizacji i leczenia specjalistycznego.

 

Prewencja

Ospa wietrzna szerzy się z dużą łatwością – szczególnie w skupiskach dzieci, jak szkoły, przedszkola i żłobki. Dlatego niezwykle istotna jest izolacja chorego od otoczenia – przynajmniej na 5 dni do czasu niepojawienia się nowych wykwitów. Dlatego osoby, u których pojawiła się ospa, bezwzględnie powinny zostać w domu. Równie ważne jest staranne mycie przedmiotów oraz pranie ubrań zanieczyszczonych materiałem z gardła, nosa i pęcherzy skórnych chorego. Natomiast medycyna jako wariant ochronny proponuje szczepienia przeciw ospie.

logo