SZKARLATYNA (płonica)

Szkarlatyna – opis choroby Szkarlatyna (inaczej płonica) jest ostrą infekcją górnych dróg oddechowych przebiegającą z charakterystyczną wysypką, której wystąpienie zależy […]

Szkarlatyna – opis choroby

Szkarlatyna (inaczej płonica) jest ostrą infekcją górnych dróg oddechowych przebiegającą z charakterystyczną wysypką, której wystąpienie zależy od indywidualnej reakcji na toksynę produkowaną przez chorobotwórcze bakterie zwane paciorkowcami. Szkarlatyna najczęściej dotyczy dzieci w wieku 5-15 lat. Źródłem zakażenia są inne osoby chore na szkarlatynę, a także na anginę (anginę również powodują bakterie paciorkowcowe). Wrotami infekcji zwykle jest jama ustno-gardłowa, co wiąże się z kropelkową drogą rozprzestrzeniania choroby.  Bakterie chorobotwórcze mogą wniknąć do organizmu poprzez śluzówki górnych dróg oddechowych oraz tzw. drogą przyranną przez uszkodzoną skórę (np. raną ciętą, pękniętymi pęcherzykami ospy wietrznej).
W latach 20. ubiegłego wieku, z uwagi na brak antybiotyków, szkarlatyna (płonica) była najcięższą chorobą wieku dziecięcego cechującą się bardzo wysoką śmiertelnością. Szkarlatyna częściej występuje w klimacie umiarkowanym, w sezonie jesienno-zimowym. W 1963 roku zniesiono obowiązek hospitalizacji chorych na płonicę, jednak wciąż wielu pacjentów wymaga intensywnego leczenia szpitalnego.

 

Objawy szkarlatyny

Okres wylęgania szkarlatyny, czyli czas od momentu zakażenia do pojawienia się pierwszych objawów, wynosi 1-7 dni. Pierwsze objawy szkarlatyny to wysoka gorączka, wymioty i ostry ból gardła. Po 24-48 godzinach na twarzy, tułowiu oraz kończynach pojawia się bladoróżowa, drobnoplamista wysypka. Na twarzy charakterystyczny jest obszar skóry wokół nosa i ust wolny od zmian skórnych (tzw. trójkąt Fiłatowa). Wysypka na podłożu szorstkiej skóry najwyraźniej lokalizuje się na wewnętrznych powierzchniach przedramion, bocznych klatki piersiowej oraz na brzuchu. W naturalnych fałdach skóry (szczególnie po stronie zgięciowej łokcia) widoczne są linie Pastii, czyli linijne wybroczyny spowodowane łamliwością drobnych naczyń krwionośnych. W początkowym okresie szkarlatyny na języku stwierdza się biały nalot. Ustępuje on w ciągu 4-5 dni, a język staje się wtedy żywoczerwony („malinowy”) z widocznymi brodawkami smakowymi. Gardło w szkarlatynie także jest intensywnie czerwone, płonące. Po około tygodniu choroby nieprawidłowy naskórek złuszcza się w ustalonej kolejności- najpierw twarz, następnie tułów, klatka piersiowa i dystalne części kończyn. Przyrannej postaci szkarlatyny nie towarzyszą natomiast zmiany zapalne gardła ani języka.

 

Diagnostyka

Rozpoznanie choroby opiera się na charakterystycznym obrazie klinicznym. Dodatkowe badania, takie jak posiew wymazu z gardła lub oznaczenie antygenu paciorkowca wykonuje się rzadko. Badania biochemiczne krwi zwykle wykazują typowy dla ostrych infekcji podwyższony poziom białka C-reaktywnego (CRP) oraz krwinek białych (szczególne granulocytów). Wczesnemu okresowi szkarlatyny może towarzyszyć także przejściowa niedokrwistość. U części chorych stwierdza wzrost stężenia enzymów wątrobowych we krwi oraz bilirubiny.

 

Leczenie szkarlatyny

Podstawowe leczenie polega na podawaniu antybiotyków, zwykle penicyliny lub cefalosporyny, przez 10-14 dni. Jednocześnie zaleca się stosowanie leków obniżających gorączkę (ibuprofenu, paracetamolu) oraz okładów chłodzących. Należy pamiętać, by kwasu acetylosalicylowego (aspiryny) nie podawać dzieciom poniżej 12 roku życia. Równie ważne jest zapewnienie odpowiedniej podaży płynów w trakcie gorączkowania.

 

Prewencja

Zapobieganie rozprzestrzenianiu się szkarlatyny polega na izolacji osób chorych, szczególnie dzieci uczęszczających do szkoły. Odosobnienie powinno trwać minimum tydzień od momentu włączenia antybiotykoterapii. Przeciwko samej płonicy nie wykonuje się szczepień ochronnych. Wykazano, że częste ekspozycje na bakterie paciorkowcowe, nawet bez zachorowania, umożliwiają nabycie odporności czynnej. Dzięki niej osoby dorosłe zwykle nie chorują na szkarlatynę.

logo