ACNE ROSACEA (trądzik różowaty)

Redakcja Dermatolog.pl, 29 października 2014

Acne rosacea: opis choroby

Acne rosacea to łacińska nazwa określająca trądzik różowaty. Są to zmiany rumieniowo-grudkowo-krostkowe, rozwijające się na podłożu łojotoku i zaburzeń naczynioruchowych. Na acne rosacea cierpi ok. 1 – 10% populacji – głównie osoby o jasnej karnacji i kobiety po 40. roku życia. Jednak u mężczyzn schorzenie ma zwykle cięższy przebieg. Z kolei u kobiet trądzik różowaty często zaostrza się w okresie około-menopauzalnym oraz w trakcie ciąży, miesiączkowania i jajeczkowania (w związku ze zmianami hormonalnymi w tych okresach). Pierwsze symptomy choroby mogą pojawić się przed 25. rokiem życia, ale sam trądzik występuje dopiero po pokwitaniu. Choroba pociąga za sobą niską samoocenę u 70% pacjentów. Osoby te mają trudności w relacjach międzyludzkich i unikają kontaktów z otoczeniem z powodu niekorzystnego wyglądu swojej twarzy.

Przyczyną dolegliwości acne rosacea

Zaburzenia hormonalne, stres i czynniki fizyczne (gwałtowne zmiany temperatur, pikantne potrawy, alkohol, promieniowanie UV), to główne przyczyny powstawania trądziku. W patogenezie acne rosacea znaczącą rolę odgrywają też zaburzenia naczyniowe, związane z układem nerwowym wegetatywnym, stąd typowy dla schorzenia objaw czerwienienia się pod wpływem bodźców emocjonalnych i fizycznych. Trądzik w tej postaci może rozwinąć się również na wskutek zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego (niedokwasoty soku żołądkowego, nieżytu lub zapalenia żołądka) oraz zakażeń skórnych (Demodex foliculorum wywołującym stan zapalny wokół mieszka włosowego oraz Helicobacter pylori nasilającym wykwity skórne). Wśród potencjalnych przyczyn acne rosacea literatura fachowa wymienia też stosowanie maści i kremów steroidowych na skórę twarzy (tzw. dermatitis perioralis – zmiany głównie wokół ust i oczu). Nie bez znaczenia pozostają także czynniki pogodowe (jak słońce i wiatr), psychologiczne (stres), dietetyczne (niektóre pokarmy), mechaniczne (tarcie) czy higieniczne (niewłaściwa pielęgnacja skóry) – one również mogą wpływać na wystąpienie i przebieg acne rosacea.

Objawy

Trądzik różowaty posiada cztery podtypy:

  • postać rumieniowo-teleangiektatyczną – wczesną (tzw. prerosacea) z napadowym rumieniem na twarzy (tzw. flushing) jako objawem podstawowym, a przy nasileniu – z teleangiektazjami – rozszerzonymi naczyniami krwionośnymi w kształcie pajączków. Obserwuje się też obrzęk twarzy, uczucie pieczenia i palenia skóry w obrębie zmian chorobowych. Trądzik w tej postaci diagnozuje się u 80% pacjentów z tą przypadłością;
  • postać grudkowo-krostkową – z obecnością czerwonych wykwitów grudkowych i krost w obrębie utrwalonego rumienia. Odmiana schorzenia występująca u ok. 20% chorych;
  • postać guzkową – z przerosłymi gruczołami łojowymi i pogrubieniami (tzw. rhinophyma – najczęściej u mężczyzn, głównie w obrębie nosa, ale czasem też brody, czoła, policzków czy uszu) oraz błyszczącą, tłustą i sinoczerwoną skórą w miejscu zmian. Zmianom przerostowym często towarzyszy zapalenie mieszków włosowych w ich obrębie;
  • postać oczną – występującą u 50% chorych ze stanami zapalnymi brzegów powiek, spojówek i rogówek, co objawia się łzawieniem i pieczeniem oczu, uczuciem kłucia i swędzenia, a także światłowstrętem czy uczuciem obecności ciała obcego w oku. Trądzik różowaty w tej odmianie przejawia się również dysfunkcją lub zapaleniem gruczołów Meiboma, nawracającymi gradówkami, jęczmieniem).

W acne rosacea rumień pojawia się najczęściej na..

bocznych częściach czoła i policzkach, a zmiany zapalne – na centralnych częściach twarzy – tzw. „strefa T” – środek czoła, policzki, nos i broda. Rzadziej wykwity zajmują dekolt, plecy, skórę owłosioną głowy, karku, fałdy zauszne, a wyjątkowo – kończyny.

Diagnostyka

Dermatolog stawia diagnozę w oparciu o wnikliwy wywiad i badanie fizykalne. Stwierdzenie wykwitów rumieniowych i grudkowo-krostkowych umiejscowionych głównie w środkowej części twarzy zwykle wystarcza, by rozpoznać acne rosacea. Wzmożona pobudliwość naczynioruchowa (tj. zaczerwienienie twarzy pod wpływem silnych emocji czy bodźców fizycznych) oraz współistnienie objawów łojotoku to kolejne argumenty przemawiające za tym, że u pacjenta wystąpił trądzik różowaty. Rumień utrzymujący się w centralnych częściach twarzy zwykle nie pozostawia wątpliwości, że to trądzik. Wyjątkowo, w celach diagnostycznych zleca się badanie histopatologiczne pobranego wycinka skóry. Chorym zaleca się też konsultacje z okulistą ze względu na ryzyko wystąpienia zmian ocznych.

Leczenie acne rosacea

Trądzik różowaty jest chorobą przewlekłą i niezwykle trudną do wyleczenia. Przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, które wymagają przewlekłego stosowania leków. Lekarz dermatolog dobiera konkretne preparaty indywidualnie – w oparciu o przyczynę choroby i etap jej rozwoju u pacjenta.

Trądzik w postaci rumieniowej oraz grudkowo-krostkowej można zwalczać lekami miejscowymi. Złotym standardem jest tu metronidazol – lek przeciwzapalny, wykazujący działanie przeciwutleniające, który łagodzi zaczerwienie i zmiany zapalne w acne rosacea. Jednak trwałe efekty uzyskuje się dopiero po długotrwałej terapii, a jej przerwanie w 70% przypadków wiąże się z nawrotami choroby. Innymi środkami stosowanymi miejscowo są klindamycyna, erytromycyna, kwas azaleinowy oraz sulfacetamid – siarka.

Postać przerostowo-grudkowa wymaga już bardziej intensywnego postępowania terapeutycznego – leczenia systemowego, a czasem wręcz interwencji chirurgicznej (w wypadku rhinophyma stosuje się zabieg ścinania przerostu skórnego nożem elektrycznym). Leczenie ogólnoustrojowe jest niezbędne, gdy trądzik różowaty wywołały inne schorzenia, jak nieżyt żołądka czy zaburzenia hormonalne. Wówczas to je trzeba leczyć w pierwszej kolejności. Stąd jeśli trądzik powstał na tle zaburzeń endokrynologicznych (zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, schorzenia tarczycy), konieczna jest konsultacja z endokrynologiem, a wypadku zaburzeń pracy układu pokarmowego – z gastrologiem.

Przy zakażeniach Helicobacter pylori zaleca się terapię antybiotykową. Najczęściej stosowane preparaty ogólne to metronidazol, tinidazol, pochodne erytromycyny czy tetracykliny. Przy bardzo rozległych zmianach – gdy zawiodły powyższe leki – pacjentom podaje się izotretinoinę. Na trądzik różowaty pomagają też leki uszczelniające naczynia krwionośne i poprawiające ich elastyczność, jak witamina PP, witamina C bądź różnego rodzaju leki naczyniowe. Kuracja ziołowa może zaś uspokoić nadwrażliwe jelita. Przydatne w redukcji naczyniowego komponentu mogą okazać się również laser oraz fototerapia.

Najlepsze wyniki terapii u pacjentów z acne rosacea można osiągnąć przez połączenie farmakoterapii z odpowiednią pielęgnacją skóry oraz profilaktyką, sprowadzającą się do unikania czynników zaostrzających objawy.  W sferze kosmetyki twarzy istotne jest korzystanie ze specjalnych preparatów o właściwościach wzmacniających, kojących i uszczelniających naczynia krwionośne (np. z alantoiną, arniką, algami, bluszczem, krzemem, miodem, rumiankiem czy zieloną herbatą w składzie). Pomocne bywają też zabiegi w gabinecie kosmetycznym i dermatologicznym (naświetlanie soluxem, galwanizacja, jonoforeza czy laserowe zamykanie naczynek). Natomiast przeciwwskazane jest złuszczanie skóry za pomocą kwasów oraz zabiegi rozgrzewające.

Prewencja

Podstawą profilaktyki jest unikanie kontaktu z czynnikami uznanymi za wywołujące i nasilające trądzik różowaty, jak słońce, silny wiatr, zimno i duża wilgotność, wysoka temperatura, alkohol i papierosy, leki rozszerzające naczynia, miejscowe glikokortykosteroidy, wyczerpujące ćwiczenia fizyczne, kosmetyki z alkoholem, mentolem i lanoliną, peelingi, a także stres i niektóre pokarmy, jak wątróbka, bakłażan, czekolada, czerwone wino, gorące i ostre potrawy, sery i jogurty.

Niewskazana jest też …

sauna, solarium, baseny z chlorowaną wodą oraz tarcie skóry. Ponieważ trądzik w odmianie różowatej jest częściowo uwarunkowany genetycznie, osoby, których krewni chorowali na acne rosacea szczególnie powinny wystrzegać się tych potencjalnych bodźców chorobotwórczych. Profilaktyka sprowadzająca się do unikania czynników prowokujących i zaostrzających zmiany skórne jest również istotna w stadium rumieniowym i prerosacea, czyli na początkowych etapach choroby.

Znajdź specjalistę