AFTA

Redakcja Dermatolog.pl, 29 października 2014

Afta – opis choroby

Afta (łac. aphtosis) to schorzenie błony śluzowej jamy ustnej w postaci bolesnych nadżerek (ubytków błony śluzowej) lub owrzodzeń, pokrytych żółtawym nalotem i otoczonych rumieniowym rąbkiem. Afty lokują się na błonie śluzowej warg, policzków, podniebienia miękkiego, języka, wędzidełka, dna jamy ustnej lub migdałków. Problem najczęściej dotyczy osób w drugiej i trzeciej dekadzie życia. Schorzenie wcale nie należy do rzadkości – afta przynajmniej raz w życiu wystąpiła u co trzeciej osoby. Z kolei afty przewlekłe i nawrotowe (RAS) występują u 5-25% populacji, raczej dorosłych po 40. roku życia, głównie kobiet i osób palących.

Afta ma wielorakie przyczyny – od niedoborów hematyn (żelaza, kwasu foliowego i witamin B), przez zaburzenia wchłaniania w chorobach układu pokarmowego (celiakia, choroba Crohna, choroba Duhringa), po defekty immunologiczne (np. HIV). Afty mogą pojawić się także wskutek zaburzeń hormonalnych, alergii pokarmowych i podrażnień dodecylosiarczanem sodu (składnik niektórych past do zębów). Wywołują je również urazy, niewłaściwa higiena jamy ustnej, stres i niektóre leki (np. NLPZ i nikorandyl).Choroba bywa też dziedziczna. Tak dzieje się u 30% dzieci w przypadku jednego rodzica z aftą, a u 90% – gdy afta występowała u ojca i matki.

 

Źródło zdjęć: DermNet NZ

 

Objawy

Wśród aft wyróżnia się:

  • afty małe (Mikulicza) – 1-5 płytkich nadżerek o średnicy 2-4 mm, z włóknikowym nalotem i czerwoną, zapalną obwódką, występujących na błonie śluzowej policzków, warg, dna jamy ustnej i podstawy języka, znikających bez śladu do 10 dni;
  • afty duże (Suttona) – 1-3 okrągłych lub owalnych owrzodzeń o średnicy 1-2 cm, najczęściej pojawiających się w obrębie małych gruczołów ślinowych (błona śluzowa policzków i podniebienia miękkiego), gojących się w ciągu kilku tygodni z pozostawieniem blizny;
  • afty opryszkopodobne – najrzadsze, z licznymi, bolesnymi nadżerkami o średnicy poniżej 3 mm, zlokalizowane w obrębie całej jamy ustnej, a ustępujące do 14 dni.

 

Dodatkowo miejscowym zmianom chorobowym mogą towarzyszyć objawy ogólne, jak gorączka i powiększenie węzłów chłonnych.

 

Diagnostyka

Afta wymaga konsultacji lekarskiej. Dermatolog może okazać się pomocny, gdy aft jest wiele lub mamy do czynienia z aftozą nawrotową. Badanie przedmiotowe i obserwacja objawów to podstawa rozpoznania schorzenia. Czasem dermatolog zleca dodatkowe badania, celem wykluczenia chorób ogólnoustrojowych – morfologię z rozmazem, badanie metabolizmu żelaza, oznaczenie stężenia kwasu foliowego i witaminy B12, czy stężenia przeciwciał endomysialnych pod kątem celiakii. Należy wykluczyć też cukrzycę, chorobę nowotworową i urazy objawiające się podobnymi owrzodzeniami.

 

Leczenie

Gdy w jamie ustnej pojawi się afta, leki pomagają uśmierzyć ból i przyspieszyć gojenie się zmian nabłonkowych. By uniknąć nawrotów choroby, należy ograniczyć styczność z czynnikiem chorobotwórczym (jeśli jest znany). W przypadku gdy afta powoduje znaczny dyskomfort, aplikuje się miejscowo kortykosteroidy lub tetracykliny. Dobre efekty leczenia przynosi też chlorheksydyna, odkażająca błonę śluzową i bakteriobójczy triklosan.

Można sięgnąć po produkty z apteki wydawane bez recepty, np. Solcoseryl Pasta do stosowania w jamie ustnej, Sachol żel dentystyczny, Aphtin, Eludril, Aperisan. Jednak jeśli pomimo leczenia w domu afta nie znika, a dolegliwości nadal są wyjątkowo uciążliwe, warto skonsultować się z lekarzem: pierwszego kontaktu lub stomatologiem albo dermatologiem.

Przeczytaj:   Afta – domowe sposoby leczenia

 

Prewencja

W profilaktyce aft należy pamiętać o właściwej higienie jamy ustnej, spożywaniu produktów bogatych w witaminy z grupy B, żelazo i cynk oraz ewentualnej zmianie pasty do zębów. Dermatolog uprzedzi też, że w trakcie leczenia afty trzeba unikać produktów mogących podrażniać śluzówkę – cytrusów, kwaśnych i słonych potraw, alkoholu, gorących posiłków i napojów.

Znajdź specjalistę