CELLULIT

Redakcja Dermatolog.pl, 7 kwietnia 2015

CELLULIT

Opis choroby

Cellulit to pojęcie, którym określa się defekt tkanki tłuszczowej, polegający na zmianach obrzękowo-włóknisto-stwardnieniowych w obrębie tkanki podskórnej. W ich następstwie dochodzi do zaburzeń topografii skóry i niekorzystnych zmian jej wyglądu. Ujawniają się wtedy nierówności i pofałdowania, a także guzki i zgrubienia, które zwykło się określać jako „pomarańczowa skórka”. Dolegliwość tę zalicza się współcześnie do stanów patologicznych. Jej zaawansowane stadium może świadczyć o poważnych zmianach chorobowych – powstawaniu żylaków czy tworzeniu się zakrzepów. Tego typu zmiany skórne powinno się więc traktować jako sygnał ostrzegawczy, mogący świadczyć o niekorzystnych procesach zachodzących w organizmie.

Pomarańczowa skórka” została po raz pierwszy określona mianem cellulitu w 1920 roku. Z medycznego punktu widzenia proponowane nazwy określające cellulit to: lipodystrofia typu kobiecego, liposkleroza, guzkowe twardniejące zwyrodnienie tłuszczowe, zmiany zwyrodnieniowe tkanki podskórnej oraz panikulopatia obrzękowo-zwłóknieniowo‍-stwardnieniowa. W literaturze można zetknąć się również z określeniem cellulitis. Końcówkę „-itis” zwykło się jednak używać w medycynie na określenie stanu zapalnego tkanki. Jednak jeśli chodzi o cellulit, obserwacje mikroskopowe wykazały, że za nieestetyczny wygląd skóry objętej tymi zmianami nie jest odpowiedzialny – jak wcześniej przypuszczano – stan zapalny, lecz zmiany zwyrodnieniowe tkanki podskórnej.

Cellulit w dużej mierze jest uwarunkowany genetycznie. Przypadłość ta dotyczy głównie kobiet, zdecydowanie rzadziej mężczyzn. Przypuszcza się, że nawet 85–98% pań jest nim dotkniętych. Cellulit pojawia się u nich częściej, ze względu na charakterystyczną strukturę kobiecej tkanki tłuszczowej i łącznej. „Pomarańczowa skórka” u pań uwidacznia się zwykle po okresie pokwitania. Zjawisko to jest bowiem częścią procesów anatomicznych i fizjologicznych, które zachodzą pod wpływem hormonów. Jednak nie tylko wiek, płeć czy dziedziczność są czynnikami wywołującymi cellulit. Przyczyny, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo jego powstania, to także:

  • większa ilość podskórnej tkanki tłuszczowej – otyłość;
  • zaburzenia hormonalne – zwłaszcza nadmiar estrogenów przy równoczesnym niedoborze progesteronu, co sprzyja wzrostowi adipocytów (komórek magazynujących tłuszcze) i gromadzeniu się wody;
  • zaburzenia krążenia – powodujące wzrost ciśnienia w naczyniach włosowatych, zwolnienie przepływu krwi i powstanie obrzęków;
  • niezdrowa dieta – z nadmiernym spożyciem tłuszczów i węglowodanów, z dużą ilością soli, która powoduje zatrzymanie płynów w ustroju lub ubogo resztkowa, a przez to wywołująca zaparcia;
  • siedzący tryb życia – przyczyniający się do spowolnienia krążenia i przyrostu tkanki tłuszczowej;
  • zaburzenia układu nerwowego – wywołane stresem i towarzyszącą temu nadmierną produkcją kortyzolu przez korę nadnerczy, co wzmaga odkładanie się tkanki tłuszczowej w niektórych rejonach;
  • palenie papierosów – powodujące zmiany w mikrokrążeniu;
  • nadmierne spożywanie alkoholu – pobudzające lipogenezę;
  • ciąża – stan przyczyniający się do zastoju krążenia w kończynach dolnych;
  • leki – przeciwhistaminowe, przeciwtarczycowe oraz betablokery;
  • hormony zawarte w pigułkach antykoncepcyjnych – odpowiadające za rozluźnienie podskórnej tkanki tłuszczowej i przyrost masy ciała;
  • przewlekły ucisk ciasną odzieżą – utrudniający odżywienie adipocytów i zaburzający ich metabolizm, co wzmaga lipogenezę (magazynowanie tłuszczu w adipocytach).

Objawy

Kliniczne objawy cellulitu – zajmującego brzuch, uda, pośladki, ramiona czy piersi – to głównie:

  • pomarańczowa skórka” – wynik obrzmienia naskórka i rozszerzenia porów;
  • zwiotczenie skóry – niedostateczne jej napięcie;
  • zmieniona tekstura skóry – wyglądem przypominająca materac z licznymi zagłębieniami i uwypukleniami.

Ponadto cellulit może przebiegać z wystąpieniem:

  • teleangiektazji – tzw. pajączków, widocznych często na skórze ud;
  • mikrożylaków – zlokalizowanych najczęściej w miejscach, gdzie skóra straciła swoją elastyczność i sprężystość;
  • rozstępów skórnych – powstałych jako skutek zaburzeń w mikrokrążeniu w tkance tłuszczowej oraz osłabienia wytrzymałości tkanki łącznej na rozciąganie;
  • zmiany zabarwienia skóry – kolor ostatecznie zależy od tego, jak bardzo zaawansowany jest cellulit, początkowo jest to sine zabarwienie, następnie skóra staje się niebieskawa lub biaława, a w końcowym stadium – żółtawoszara;
  • obrzęków – żylnego, limfatycznego lub tkanki tłuszczowej.

Choroba rozwija się latami. Rozpoczyna się od zaburzeń mikrokrążenia z zastojem w obrębie naczyń krwionośnych oraz limfatycznych. Przebiega w trzech stadiach:

  • I stadium –  skóra gładka w pozycji leżącej i stojącej, nierówności ujawniają się po uchwyceniu fałdów skórnych;
  • II stadium – nierówności widoczne w pozycji stojącej, utajone podczas leżenia;
  • III stadium – guzki i zagłębienia wyraźne zarówno podczas leżenia, jak i siedzenia.

Generalnie rozróżnia się dwa podstawowe typy tego schorzenia:

  • cellulit wodny (twardy) – diagnozowany u kobiet bez wahań wagi, przypominający tkankę mięśniową, często współwystępujący z rozstępami, może wynikać z zaburzeń w mikrokrążeniu lub z terapii lekami odwadniającymi
  • cellulit tłuszczowy (miękki) – występujący u osób mało aktywnych, rozległy, z wyraźnym pofałdowaniem i obrzmieniem tkanki podskórnej, związany z wiotkością mięśni i ich słabym napięciem.

Diagnoza

Cellulit diagnozuje się w oparciu o badanie podmiotowe, przedmiotowe oraz szczegółową diagnostykę z zastosowaniem wyspecjalizowanego sprzętu. Dermatolog w trakcie wywiadu podmiotowego gromadzi informacje na temat występowania otyłości, cukrzycy i/lub przewlekłej niewydolności żylnej kończyn dolnych u rodziców pacjenta. Istotny jest też czas wystąpienia pierwszej miesiączki, ewentualne zaburzenia miesiączkowania, wiek pacjentki, liczba przebytych ciąż i porodów, czas pierwszych objawów pokwitania, aktualny stan wagi, prowadzony styl życia oraz dieta. Natomiast podczas badania fizykalnego dermatolog ogląda i bada palpacyjnie okolice ciała, które zostały zajęte przez cellulit. Badanie to przebiega zarówno w fazie spoczynkowej, jak i napięcia mięśni. Z kolei działania diagnostyczne z zastosowaniem specjalistycznego sprzętu obejmują kilka metod, m.in.:

  • antropometryczną – pomiar wagi, wzrostu, masy mięśniowej i tłuszczowej w celu oceny stopnia otyłości oraz rozmieszczenia tkanki tłuszczowej;
  • wydolności fizycznej – za pomocą „step testu” (30-krotne wejście i zejście ze stepu w ciągu minuty) oraz cykloergometru (rowerowy test wysiłkowy);
  • ultrasonografię – w celu stwierdzenia lub wykluczenia obecności guzków w tkance podskórnej oraz oceny struktury otaczających je tkanek;
  • wideokapilaroskopię i pomiar ukrwienia laserem Dopplera – pod kątem oceny mikrokrążenia skórnego, zastojów i przewlekłej niewydolności żylnej;
  • tomografię komputerową – mierzącą i rejestrującą emisję ciepła, a tym samym sprawdzającą, czy cellulit jest zaawansowany;
  • bioimpedancję elektryczną – pozwalającą określić procent tkanki tłuszczowej, mięśni i zawartość wody w organizmie;
  • badanie histopatologiczne – oceniające złośliwość zmian w oparciu o pobrany z jej obszaru wycinek.

Leczenie i usuwanie cellulitu

Jednym z najgorzej tolerowanych przez kobiety defektów estetycznych ciała jest właśnie cellulit. Usuwanie tych zmian spotyka się więc z dużym zainteresowaniem pacjentek. Jeśli lipodystrofia nie jest poważna i rozległa, wystarczą podstawowe działania profilaktyczne z zakresu odpowiedniej diety, aktywności fizycznej i pielęgnacji ciała. Natomiast w chwili, gdy u pacjentki występuje zaawansowany cellulit, usuwanie tego typu zmian skórnych przeprowadza się już na drodze zabiegów:

  • medycznych (wykonywanych wyłącznie przez lekarza) – mezoterapii igłowej, lipolizy, liposukcji i karboksyterapii;
  • kosmetycznych (przeprowadzanych przez kosmetologa bądź kosmetyczkę) – endermologii, jontoforezy, mezoterapii bezigłowej, ultradźwięków, presoterapii, laseroterapii, fal radiowych, elektrostymulacji, krioterapii, masażu, drenażu limfatycznego, body wrappingu.

Terapia lipodystrofii powinna zmierzać w trzech kierunkach: poprawy mikrokrążenia, lipolizy i odbudowy skóry. Stąd ważne jest, by cellulit zwalczać za pomocą substancji i zabiegów wzmacniających naczynia krwionośne, poprawiających krążenie, sprzyjających wytwarzaniu tkanki łącznej, pobudzających produkcję kolagenu i elastyny, ograniczających stany zapalne oraz złuszczających naskórek.

Prewencja

Profilaktyka schorzenia opiera się na wspomnianych już trzech filarach – ruch, pielęgnacja ciała i dieta. Wiedząc bowiem, co wywołuje cellulit, przyczyny choroby należy maksymalnie zneutralizować lub – jeśli to możliwe – wykluczyć. Aktywność fizyczna znacznie poprawia kondycję skóry. Ponieważ tkankę tłuszczową od mięśni odgradza tylko cienka powłoka (powięź), wzmocnione i dobrze ukrwione mięśnie poprawiają przepływ krwi w tkance tłuszczowej oraz ograniczają jej ilość. Uprawianie sportów aerobowych (pływanie, kolarstwo czy aerobik) ogranicza też przyrost tkanki tłuszczowej, a tym samym zapobiega przyrostowi masy ciała, która powinna oscylować na poziomie BMI 19-24.

Odpowiednia higiena snu, ograniczenie stresu, właściwy odpoczynek oraz eliminacja używek także zmniejszają prawdopodobieństwo, że pojawi się u nas cellulit. Dieta – zdrowa i odpowiednio skomponowana – również odgrywa tu ogromne znaczenie. Zaleca się komponowanie menu w oparciu o kilka podstawowych zasad:

  • minimum 3 porcje warzyw i 2 porcje owoców dziennie;
  • włączone produkty wielozbożowe (np. kasze, ryż, pełnoziarniste pieczywo);
  • sięganie po oleje roślinne, orzechy, nasiona dyni i słonecznika;
  • ograniczone spożycie soli, cukru, jasnej mąki;
  • eliminacja tłuszczów zwierzęcych, żywności wysoko przetworzonej;
  • przyjmowanie przynajmniej 2-3 litrów płynów dziennie;
  • zachowanie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu, przez ograniczenie spożycia kawy, słodzonych napojów gazowanych, czerwonego mięsa, wędlin i podrobów.

Cellulit to problem, którego można uniknąć również na drodze właściwej pielęgnacji ciała. Szczególnie efektywne w tym zakresie są naprzemienne natryski ciepłą i zimną wodą (poprawiają krążenie), masaż ciała szorstką gąbką lub rękawicą. Przynajmniej raz na dwa tygodnie należy wykonać też peeling ciała. Gdy chce się zredukować cellulit lub zapobiec jego powstaniu, równie istotny jest dobór odpowiednich kosmetyków – bogatych w wyciągi roślinne, jak flawonoidy, saponiny i garbniki. Ich zadaniem jest uszczelnianie śródbłonka naczyń oraz poprawa przepływu krwi i limfy.

Skrócona lista objawów

  • pomarańczowa skórka”;
  • obszary miejscowej „grudkowatości” skóry;
  • zwiotczenie skóry;
  • teleangiektazje;
  • mikrożylaki;
  • rozstępy;
  • obrzęki;
  • sine, niebieskawe, białawe lub żółtawoszare zabarwienie skóry, w zależności od tego, jak zaawansowany jest cellulit;
  • lokalizacja: brzuch, uda, ramiona, pośladki, piersi.

Powiązane artykuły

Znajdź dermatologa na skróty

Dermatolog to lekarz specjalista, który zajmuję się w leczeniem skóry, włosów oraz paznokci. Dermatologia to dziedzina medycyny, którą możemy podzielić na dermatologię leczniczą oraz estetyczną. Dermatologia lecznicza, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na leczeniu chorób skóry takich jak afta, łuszczyca, czerniak, łysienie, trądzik różowaty, i wiele innych. 

Dermatologia estetyczna skupia się na poprawie kondycji skóry i spowolnieniu procesów starzenia. W dermatologii estetycznej stosuje się preparaty i zabiegi na usuwanie zmarszczek, usuwanie znamion, itp. Często leczenie chorób skóry, takich jak trądzik pospolity, wymaga też wykonania zabiegów estetycznych w celu usunięcia blizn potrądzikowych lub przebarwień skóry. 

Dermatolog specjalizujący się w leczeniu chorób skóry może jednocześnie być specjalistą dermatologii estetycznej lub szeroko pojętej medycyny estetycznej.  Dermatochirurgia zajmuje się usuwaniem chirurgicznym lub laserowym zmian skórnych takich jak różne rodzaje znamion – naskórkowe i melanocytowe, naczyniowe, łojowe i potowe -włókniaki, kurzajki, kaszaki, i inne.