NADWRAŻLIWOŚĆ POKARMOWA 

Redakcja Dermatolog.pl, 30 października 2014

Nadwrażliwość pokarmowa – opis choroby

Nadwrażliwość pokarmowa (ang. food hypersensitivity – FHS) jest grupą nieprawidłowych reakcji na spożywane pokarmy, które mogą dać objawy tylko u osób wrażliwych na określone produkty. Przypadłość ta zmusza do zmiany nawyków żywieniowych ok. 20% populacji. Choroba bywa sprzężona zarówno z mechanizmami immunologicznymi (alergiczna nadwrażliwość pokarmowa, tj. alergia pokarmowa – IgE-zależna oraz IgE-niezależna), jak i nieimmunologicznymi (niealergiczna nadwrażliwość pokarmowa).

Alergia pokarmowa wynika z nieprawidłowej pracy układu odpornościowego. Organizm alergika wytwarza bowiem przeciwciała w celu unicestwienia alergenu pokarmowego (trofoalergenu). W gruncie rzeczy nie stanowi on zagrożenia dla organizmu, ale jako taki jest odbierany. Aktywacja przeciwciał IgE powoduje uruchomienie komórek tucznych i limfocytów T, a następnie uwolnienie histaminy – mediatora procesów zapalnych inicjującego wystąpienie objawów uczulenia.

Natomiast pod pojęciem niealergiczna nadwrażliwość pokarmowa medycyna rozumie zaburzenia trawienia lub wchłaniania pewnych składników pożywienia, w które nie jest zaangażowany układ immunologiczny. Nieprawidłowość ta wynika z czasowego lub trwałego niedoboru enzymów rąbka szczoteczkowego – miejsca zwykle bogatego w te substancje. Skutkuje to schorzeniami typu nietolerancja glutenu (tj. celiakia – zaburzenia funkcji trawienia jelit pod wpływem białka zawartego w części zbóż) czy nietolerancja laktozy (tj. niedostateczne trawienie cukru obecnego w mleku krowim).

 

Objawy

Objawy schorzenia są silnie zróżnicowane i zależne od jego typu. Alergia pokarmowa może objawiać się wypryskiem na skórze (policzki, płatki uszu, zgięcia łokciowe i kolanowe), pokrzywką i/lub obrzękiem naczynioruchowym czy liszajem grudkowym. Symptomami przypadłości są też ulewanie i wymioty, kolka brzuszna, biegunka oraz zapalenie jelit i odbytnicy oraz wymioty, biegunka, bóle brzucha i zespół złego wchłaniania (u dzieci i niemowląt). Istnieją także objawy ze strony układu oddechowego i uszu oraz układu nerwowego. Dodatkowo alergia pokarmowa może przybrać postać wstrząsową z nagłym spadkiem ciśnienia i zaburzeniami krążenia, które bezpośrednio zagrażają życiu. Natomiast nadwrażliwość pokarmowa w formie nietolerancji na pokarm przejawia się głównie bólem brzucha, wzdęciami i nadwagą. Chorzy zgłaszają też problemy skórne, w tym cellulit. Zaś proces starzenia się ich powłoki skórnej jest wyraźnie przyspieszony.

 

Diagnostyka

By stwierdzić, czy to nadwrażliwość pokarmowa, lekarz powinien przeprowadzić wnikliwy wywiad z pacjentem. Tą drogą ustala się związek przyczynowo-skutkowy między spożytym pokarmem a manifestacją objawów. Właściwie przeprowadzony wywiad daje również przesłanki do stwierdzenia, czy nastąpiła reakcja IgE-zależna czy IgE-niezależna. Reakcja IgE-zależna jest zwykle natychmiastowa i powoduje świąd, zaczerwienienie, pokrzywkę czy obrzęk. Z kolei reakcja IgE-nielażeżna dotyczy w dużej mierze atopowego zapalenia skóry i nietolerancji pokarmowej objawiających się nawet po kilku godzinach od spożycia pokarmu. Natomiast by potwierdzić diagnozę, dermatolog lub alergolog mogą zlecić rozmaite testy – skórne, płatkowe, surowicy krwi – na obecność przeciwciał IgE, ale też IgA czy IgG (przy podejrzeniu celiakii).

 

Leczenie nadwrażliwości pokarmowej

Zdiagnozowana nadwrażliwość pokarmowa wymaga w pierwszej kolejności leczenia przyczynowego. Sprowadza się ono do wyeliminowania czynnika chorobotwórczego z diety i zastąpienia go innymi produktami o podobnej wartości odżywczej. Leczenie farmakologiczne pełni zaś funkcje pomocniczą i znajduje zastosowanie głównie w sytuacjach niepowodzenia działań dietetycznych lub wyjątkowo nasilonych objawów. Dermatolog czy alergolog zwykle zalecają pacjentom leki przeciwhistaminowe oraz przeciwalergiczne. Natomiast chorzy, u których wystąpiła nietolerancja laktozy mogą sięgnąć po tabletki z laktazą – enzymem trawiącym laktozę. Zaś w przypadku celiakii nie stosuje się innych metod terapeutycznych oprócz diety bezglutenowej.

 

Prewencja

Nadwrażliwość pokarmowa może się ujawnić w każdym wieku. Jednak ze względu na specyficzny stan morfologiczno-biochemiczno-immunologiczny przewodu pokarmowego niemowląt i małych dzieci, najczęściej diagnozuje się ją u najmłodszych. Nadwrażliwość pokarmowa u niemowląt to zwykle pokłosie nieprawidłowej diety matki i późniejszych nieprawidłowości w żywieniu młodego człowieka (zbyt wczesne wprowadzenie do diety produktów stałych oraz białka mleka krowiego). Dlatego tak bardzo podkreśla się istotę karmienia piersią od pierwszych dni życia jako podstawowego czynnika zapobiegającego rozwojowi alergii. Również mama powinna przykładać szczególną wagę do składu i jakości swojego menu zarówno w ciąży, jak i w trakcie laktacji. W tym celu należy unikać produktów wysokoprzetworzonych, z dodatkami aromatów i barwników, a w trakcie karmienia dietę rozszerzać stopniowo o nowe produkty.

Natomiast nadwrażliwość pokarmowa u dzieci wymaga eliminacji czynnika alergizującego (najczęściej mleko krowie i jego przetwory, jajo kurze, ryby, orzechy, soja, pszenica i kakao). Równie istotna jest rezygnacja z palenia tytoniu w obecności dziecka, gdyż wpływa to na nasilenie symptomów chorobowych. Przypadłość może być też dziedziczna – 20-40% szans zachorowania, gdy alergia występowała u jednego rodzica i 40-60%, gdy choroba dotknęła matkę i ojca. Wówczas nie jesteśmy w stanie zapobiec manifestacji objawów, a jedynie unikać ich wyzwolenia.

Powiązane artykuły

Znajdź dermatologa na skróty

Dermatolog to lekarz specjalista, który zajmuję się w leczeniem skóry, włosów oraz paznokci. Dermatologia to dziedzina medycyny, którą możemy podzielić na dermatologię leczniczą oraz estetyczną. Dermatologia lecznicza, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na leczeniu chorób skóry takich jak afta, łuszczyca, czerniak, łysienie, trądzik różowaty, i wiele innych. 

Dermatologia estetyczna skupia się na poprawie kondycji skóry i spowolnieniu procesów starzenia. W dermatologii estetycznej stosuje się preparaty i zabiegi na usuwanie zmarszczek, usuwanie znamion, itp. Często leczenie chorób skóry, takich jak trądzik pospolity, wymaga też wykonania zabiegów estetycznych w celu usunięcia blizn potrądzikowych lub przebarwień skóry. 

Dermatolog specjalizujący się w leczeniu chorób skóry może jednocześnie być specjalistą dermatologii estetycznej lub szeroko pojętej medycyny estetycznej.  Dermatochirurgia zajmuje się usuwaniem chirurgicznym lub laserowym zmian skórnych takich jak różne rodzaje znamion – naskórkowe i melanocytowe, naczyniowe, łojowe i potowe -włókniaki, kurzajki, kaszaki, i inne.