OSPA

Redakcja Dermatolog.pl, 4 listopada 2014

Ospa – opis choroby

Jeśli szukać najbardziej zakaźnych chorób, ospa (łac. varicella) z pewnością do nich należy. Rokrocznie zapadają na nią miliony ludzi na świecie, a w Polsce około 150-200 tysięcy. Ospa dotyka głównie dzieci – generalnie między 2 a 14 r.ż (90% przypadków), ale szczyt zachorowań przypada na okres 4-10 lat. Niemniej jednak każdy może paść jej „ofiarą”. Przy tym ospa jest chorobą endemiczną i szerzy się niezależnie od pory roku.

Schorzenie jest skutkiem zakażenia wirusem VZV – Viracella-zoster virus. Odpowiada on zarówno za rozwój ospy, jak i półpaśca. W tym drugim przypadku dochodzi do zakażenia utajonego – u osób po przebytej infekcji wirus pozostaje w tkance nerwowej. Gdy nastąpi spadek odporności, VZV uaktywnia się i prowadzi do wystąpienia bolesnej wysypki w obrębie jednego nerwu czuciowego. Ospa może być więc skutkiem kontaktu osoby nieuodpornionej (która nie przebyła jeszcze ospy) z chorującym na półpasiec.

Podobnie chorzy z ospą zakażają innych i w większości czynią to nieświadomie. Wszystko dlatego, że osoba, u której wystąpiła ospa zaraża otoczenie 2-3 dni przed pojawieniem się charakterystycznej wysypki. Zakaźna jest też treść skórnych pęcherzyków aż do czasu ich przyschnięcia i odpadnięcia strupków, co  zwykle trwa tydzień. Patogenny wirus przenosi się przez dotyk oraz drogą kropelkową (przez rozpryskiwanie w powietrzu śliny i wydzieliny z nosa) wraz z ruchem powietrza na odległość do kilkudziesięciu metrów. Stąd schorzenie funkcjonuje też pod nazwą ospa wietrzna.

Źródło zdjęć: DermNet NZ

 

Objawy

Ospa rozwija się w trzech stadiach:

  • inkubacji – wylęgania, zwykle 14 dni od czasu wniknięcia wirusa do organizmu (do 28 dni u osób z obniżoną odpornością);
  • prodromalnym – z objawami zwiastującymi: gorączką, uczuciem rozbicia, bólem głowy i mięśni, dyskretną wysypką płotniczo- lub odropodobną;
  • wysypkowym – wykwity pod postacią plam, a następnie czerwonych grudek, które szybko przechodzą w przejrzyste, łezkowate pęcherzyki o rumieniowym podłożu. Treść pęcherzyków mętnieje po około dobie, po czym dochodzi do samoistnego pęknięcia i pokrycia się zmian strupami. Ich odpadnięcie zwiastuje koniec choroby. Najczęściej dopiero wysypka budzi podejrzenie, że u danej osoby wystąpiła ospa wietrzna.

Ospa pod postacią wysypki obejmuje początkowo okolice głowy i szyi, dopiero potem zajmuje tułów, a w dalszej kolejności kończyny. Czasem może pokryć całe ciało, włącznie z błonami śluzowymi jamy ustnej, gardłem czy narządami. Typowy pęcherzyk ospowy ma średnicę 1-4 mm i silnie swędzi. Ospa wietrzna przebiega z wystąpieniem 3-5 wysiewów skórnych, stąd zmiany obecne na ciele mogą być w różnym stadium rozwoju (plamka, grudka, pęcherzyk, strup). Wszystkie ustępują do 20 dni.

 

Ospa u dzieci najczęściej przebiega bez komplikacji. Jednak im starszy pacjent, tym większe ryzyko powikłań, jak zakażenie skóry i tkanki podskórnej, zapalenie płuc, zaburzenia neurologiczne, zapalenie kości, stawów i mięśni, zapalenie mięśnia sercowego lub martwica nerek. Ospa wietrzna, choć z natury łagodna, może grozić też śmiercią – na 100 tysięcy chorych umiera 6,2 niemowląt, 0,75 dzieci do 14 r.ż., 3-4 młodzieży po 15 r.ż. oraz 25,2 osób w wieku 30-49 lat. Natomiast ospa w ciąży niesie ryzyko nieprawidłowości w rozwoju płodu (I i II trymetr) bądź zakażenia wrodzonego u noworodka (III trymestr).

 

Diagnostyka

Dermatolog dokonujący oceny zmian skórnych u pacjenta zwykle nie ma trudności z rozpoznaniem choroby. Ospa wietrzna wyróżnia się bowiem dość typowymi symptomami. W przypadkach wątpliwych, szeroki rezerwuar badań diagnostycznych daje możliwość skorzystania z badań serologicznych (na obecność przeciwciał zwalczających patogennego wirusa), hodowli tkankowej (czyli izolacji wirusa z płynu pobranego z pęcherzyka ospowego) oraz wykrycia materiału genetycznego VZV techniką PCR.

 

Leczenie

Stwierdzona ospa wietrzna wymaga pozostania w łóżku przez pierwsze dni rozwoju choroby. Obok tego u pacjenta stosuje się leczenie objawowe celem zbicia gorączki i złagodzenia świądu. Dermatolog może zalecić też codzienne kąpiele, które również działają przeciwświądowo. Ospa bywa też leczona acyklowirem, który uniemożliwia dalszy podział i namnażanie się wirusa. Jednocześnie lek nie upośledza wytwarzania trwałej odporności przeciwko Viracella-zoster virus, której nabywa się po przebyciu choroby. Zaś ospa wietrzna z powikłaniami lub u osób z zaburzeniami odporności to wskazania do hospitalizacji i leczenia specjalistycznego.

 

Prewencja

Ospa wietrzna szerzy się z dużą łatwością – szczególnie w skupiskach dzieci, jak szkoły, przedszkola i żłobki. Dlatego niezwykle istotna jest izolacja chorego od otoczenia – przynajmniej na 5 dni do czasu niepojawienia się nowych wykwitów. Dlatego osoby, u których pojawiła się ospa, bezwzględnie powinny zostać w domu. Równie ważne jest staranne mycie przedmiotów oraz pranie ubrań zanieczyszczonych materiałem z gardła, nosa i pęcherzy skórnych chorego. Natomiast medycyna jako wariant ochronny proponuje szczepienia przeciw ospie.

Powiązane artykuły

Znajdź dermatologa na skróty

Dermatolog to lekarz specjalista, który zajmuję się w leczeniem skóry, włosów oraz paznokci. Dermatologia to dziedzina medycyny, którą możemy podzielić na dermatologię leczniczą oraz estetyczną. Dermatologia lecznicza, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na leczeniu chorób skóry takich jak afta, łuszczyca, czerniak, łysienie, trądzik różowaty, i wiele innych. 

Dermatologia estetyczna skupia się na poprawie kondycji skóry i spowolnieniu procesów starzenia. W dermatologii estetycznej stosuje się preparaty i zabiegi na usuwanie zmarszczek, usuwanie znamion, itp. Często leczenie chorób skóry, takich jak trądzik pospolity, wymaga też wykonania zabiegów estetycznych w celu usunięcia blizn potrądzikowych lub przebarwień skóry. 

Dermatolog specjalizujący się w leczeniu chorób skóry może jednocześnie być specjalistą dermatologii estetycznej lub szeroko pojętej medycyny estetycznej.  Dermatochirurgia zajmuje się usuwaniem chirurgicznym lub laserowym zmian skórnych takich jak różne rodzaje znamion – naskórkowe i melanocytowe, naczyniowe, łojowe i potowe -włókniaki, kurzajki, kaszaki, i inne.