OSUTKI POLEKOWE

Redakcja Dermatolog.pl, 4 listopada 2014

Osutki polekowe – opis choroby

Pod pojęciem osutki polekowe (łac. dermatitis postmedicamentosa) medycyna rozumie wielopostaciowe zmiany w obrębie skóry i błon śluzowych pojawiające się jako skutek uboczny przyjmowania niektórych leków (miejscowych, ogólnych, dożylnych). Osutki o innym podłożu mogą być sprzężone z chorobami zakaźnymi (osutki kiło-, odro-, ospo i płonicopodobne) czy z reakcją fotoalergiczną lub fototoksyczną (tzw. osutki świetlne).

Osutki polekowe są widocznym efektem przewidywalnych (80% przypadków) i nieprzewidywalnych (20% przypadków) niepożądanych działań leków. Wśród tych pierwszych wymienia się objawy toksyczne i uboczne, wtórne lub pośrednie, zależne od składu chemicznego preparatu oraz związane z daną jednostką chorobową. Natomiast za reakcje nieprzewidywalne uznaje się nietolerancję leku, reakcję idiosynkratyczną (uwarunkowaną genetycznie nieprawidłową reaktywność na związki chemiczne) i pseudoalergiczną.

Źródło zdjęć: DermNet NZ

 

Objawy

Osutki polekowe mogą przybrać postać praktycznie wszystkich wykwitów skórnych, jak rumień, plamica, pokrzywka, wyprysk kontaktowy, porfiria, łuszczyca, martwica, przebarwienia i odbarwienia skóry, odczyny fotoalergiczne i fototoksyczne (gdy reakcja na lek uzależniona jest od ekspozycji na promieniowanie). Niekiedy w przebiegu schorzenia dochodzi nawet do zaburzeń wzrostu wytworów skóry – włosów i paznokci.
Skórnymi zmianami polekowymi są również osutki typu łupieżu różowego Giberta, osutki liszajowate, osutki trądzikopodobne, osutki krwotoczne i pęcherzowe. Natomiast zmianami z jednoczesnym zajęciem błon śluzowych są m.in. obrzęk naczynioruchowy, zespół Stevensa-Johnsona (niebezpieczne zmiany pęcherzowe i nadżerkowe) oraz toksyczna nekroliza naskórka (groźne zmiany rumieniowe, pęcherzowe i martwicze). Objawom skórnym mogą towarzyszyć też ogólne dolegliwości, jak gorączka, bóle głowy, wymioty, osłabienie, skurcz oskrzeli bądź powiększenie węzłów chłonnych.

 

Diagnostyka

Osutki polekowe nastręczają wielu problemów diagnostycznych. Po pierwsze – ich postać kliniczna może być rozmaita. Po drugie – różne leki często powodują te same objawy skórne. Po trzecie – jeden lek bywa przyczyną różnych zmian. Dermatolog badający pacjenta powinien więc przede wszystkim zebrać maksimum niezbędnych informacji podczas wywiadu i dokonać wnikliwego oglądu zmienionej chorobowo skóry. Konieczne mogą okazać się też badania dodatkowe – obraz krwi obwodowej, eozynofilia we krwi i w wydzielinach, testy skórne i prowokacyjne oraz badania pod kątem obecności przeciwciał IgE (reakcja IgE-zależna).

 

Leczenie

Do leków, które najczęściej wywołują osutki na skórze należą m.in.: penicylina, ampicylina, allopurinol, sufonamidy, salicylany, erytromycyna, fenytoina, diuretyki, barbiturany i niesteroidowe leki przeciwzapalne. Podstawą terapii przypadłości jest więc usunięcie czynnika sprawczego. Jeśli chory cierpi na osutki, leczenie wymaga także przyspieszenia procesu eliminacji szkodliwej substancji z ustroju za pomocą środków przeczyszczających i moczopędnych. Natomiast w celu zniwelowania objawów dermatolog może zalecić leki przeciwhistaminowe czy wapń oraz postępowanie adekwatne do zdiagnozowanego typu reakcji skórnej.

 

Prewencja

Osutki to przypadłość, której trudno uniknąć. Jeśli jednak pacjent posiada wiedzę na temat zaistniałych już reakcji po przyjęciu danego leku, powinien się go wystrzegać. Dlatego tak ważne jest zgłaszanie problemu personelowi medycznemu i uważne śledzenie składu każdego przyjmowanego preparatu. Szczególnie ostrożne powinny być osoby starsze, które zwykle biorą więcej leków, a ich wątroba i nerki mogą być mniej wydolne.

Znajdź dermatologa na skróty

Dermatolog to lekarz specjalista, który zajmuję się w leczeniem skóry, włosów oraz paznokci. Dermatologia to dziedzina medycyny, którą możemy podzielić na dermatologię leczniczą oraz estetyczną. Dermatologia lecznicza, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na leczeniu chorób skóry takich jak afta, łuszczyca, czerniak, łysienie, trądzik różowaty, i wiele innych. 

Dermatologia estetyczna skupia się na poprawie kondycji skóry i spowolnieniu procesów starzenia. W dermatologii estetycznej stosuje się preparaty i zabiegi na usuwanie zmarszczek, usuwanie znamion, itp. Często leczenie chorób skóry, takich jak trądzik pospolity, wymaga też wykonania zabiegów estetycznych w celu usunięcia blizn potrądzikowych lub przebarwień skóry. 

Dermatolog specjalizujący się w leczeniu chorób skóry może jednocześnie być specjalistą dermatologii estetycznej lub szeroko pojętej medycyny estetycznej.  Dermatochirurgia zajmuje się usuwaniem chirurgicznym lub laserowym zmian skórnych takich jak różne rodzaje znamion – naskórkowe i melanocytowe, naczyniowe, łojowe i potowe -włókniaki, kurzajki, kaszaki, i inne.