POKRZYWKA

Redakcja Dermatolog.pl, 4 listopada 2014

Pokrzywka – opis choroby

Pokrzywka (łac. urticaria) jest różnorodną etiologicznie jednostką chorobową. Wykwity skórne wywołuje tu wiele czynników – wirusy, bakterie, pasożyty, alergeny, leki, choroby przewlekłe oraz czynniki fizykalne.

Przy tym schorzenie jest dość powszechne – dermatolog czy alergolog diagnozują pacjentów z pokrzywką na 1-2% swoich konsultacji lekarskich. Według danych epidemiologicznych objawy pokrzywki stwierdza się u 15-20% populacji. W tej grupie 10% to osoby, w których wystąpiła pokrzywka ostra, czyli trwająca mniej niż 6 tygodni i dotykająca głównie dzieci oraz osoby młode i w średnim wieku. W odróżnieniu od niej pokrzywka przewlekła utrzymuje się powyżej 6 tygodniu (a nawet do 5 lat) i zagraża raczej kobietom po 40 r.ż.. Możliwe jest też wystąpienie pokrzywki nawracającej, gdy po okresie remisji symptomy znów powracają.

Medycyna rozróżnia trzy typy pokrzywek – zależne od mechanizmu je wywołującego:

  • pokrzywka IgE-zależna – z udziałem przeciwciał IgE; reakcja na pyłki roślin, sierść i naskórek zwierząt, jad owadów błonkoskrzydłych, leki oraz żywność – cytrusy, czosnek, cebula, cynamon, ryby i ziemniaki; do tej grupy należy też pokrzywka typu choroby posurowiczej;
  • pokrzywka IgE-niezależna – bez udziału przeciwciał IgE; reakcja na niektóre rośliny, włoski gąsienicy, parzydełka meduzy i związki kwasu nikotynowego;
  • pokrzywka niealergiczna, czyli fizykalna (gdzie nie udowodniono mechanizmu immunologicznego), w tej grupie znajdują się:
    • pokrzywka z zimna – wywołana niską temperaturą powietrza, wody, wiatru;
    • pokrzywka cieplna – powodowana ograniczonym źródłem ciepła;
    • pokrzywka świetlna – wskutek światła widzialnego i promieni UV;
    • pokrzywka opóźniona z ucisku – efekt siły ucisku działającej prostopadle, np. długotrwałe klęczenie, chodzenie, wykwity po 3-12 h po zadziałaniu bodźca;
    • pokrzywka wywołana (dermografizm) – bodźcem siła mechaniczna – tarcie, wtórne drapanie nasila objawy;
    • pokrzywka wibracyjna – powodowana przez wibracje, np. młot pneumatyczny;
    • pokrzywka cholinergiczna – wskutek pocenia się, chorzy mają uczulenie na acetylocholinę – neuroprzekaźnik w produkcji potu;
    • pokrzywka adrenergiczna – powodem wysiłek fizyczny;
    • pokrzywka kontaktowa – po zetknięciu się skóry z bodźcem – alergenem lub skrajną temperaturą;
    • pokrzywka wodna – inicjuje ją kontakt z wodą.

Dodatkowo pokrzywka może być sprzężona z chorobami ogólnoustrojowymi – np. reumatoidalnym zapaleniem stawów, toczeniem rumieniowatym, mononukleozą zakaźną, WZW B, nowotworami, nadczynnością tarczycy.

Źródło zdjęć: DermNet NZ

Objawy

Objawy pokrzywki bąbel pokrzywkowy i/lub obrzęk naczynioruchowy – przypominają te powstałe po oparzeniu pokrzywą – stąd nazwa schorzenia.  Bąbel pokrzywkowy to skutek aktywacji komórek tucznych i wyrzutu mediatorów procesu zapalnego z histaminą na czele. Prowadzi to do rozkurczu naczyń krwionośnych i wzrostu przepuszczalności ich ścian. W efekcie płyn przeciekający do górnej warstwy skóry powoduje jej obrzęk – czyli bąbel pokrzywkowy. Jest on miejscowy, bezbolesny, płasko-wyniosły, czerwony, różowy lub porcelano-różowy i może wystąpić praktycznie wszędzie. Cechuje się dobrym odgraniczeniem od skóry właściwej, blednięciem przy ucisku oraz silnym świądem. Jego wielkość bywa różna – od kilku milimetrów do kilkunastu centymetrów.

Bąbel pokrzywkowy pojawia się szybko – w kilka minut po kontakcie z bodźcem – i równie szybko zanika (do 24 h), nie pozostawiając blizn. Z kolei obrzęk naczynioruchowy to odmiana pokrzywki, która zajmuje głębsze warstwy skóry – warg, powiek, tułowia czy okolic narządów płciowych. Właśnie tam zostają zepchnięte mediatory, powodując obrzmienie. Ustępuje ono znacznie dłużej (do 72 h), a objawowi towarzyszy ból i uczucie rozpierania skóry.

 

Diagnostyka

Dermatolog, alergolog czy lekarz pierwszego kontaktu zwykle nie mają problemu z rozpoznaniem objawów pokrzywki. Znacznie trudniejsze jest ustalenie jej przyczyny. Nie dziwi więc fakt, że większość pokrzywek określa się mianem idiopatycznych – tzn. bez wykrytej przyczyny. By postawić diagnozę, lekarz przeprowadza badanie fizykalne oraz wywiad z pacjentem z uwzględnieniem pytań o moment i okoliczności wystąpienia, długość utrzymywania się i typ objawów, a także dotychczasowy stan zdrowia, stosowane leki, prowadzony tryb życia, uprawiany zawód i hobby. Ewentualnie specjalista może sięgnąć po szczegółowe badania laboratoryjne i testy alergologiczne.

Leczenie

W momencie, gdy u chorego zostanie rozpoznana pokrzywka, leczenie powinno objąć trzy kierunki terapeutyczne. Po pierwsze należy unikać czynnika wywołującego niepożądaną reakcję organizmu (jeśli został wykryty). Po drugie trzeba zahamować uwalnianie mediatorów z komórek tucznych. W tym celu stosuje się glikokortykosteroidy. Jednak ze względu na liczne działania niepożądane tych leków, nie można stosować ich przewlekle. Po trzecie należy zredukować efekty działania mediatorów procesu zapalnego w tkankach docelowych. Dlatego pacjentom zaleca się leki przeciwhistaminowe – znoszące aktywność histaminy, działające przeciwświądowo i przeciwzapalnie.

 

Prewencja

By zredukować ryzyko wystąpienia pokrzywki, trzeba wystrzegać się znanego czynnika wyzwalającego objawy. Jeśli jednak pokrzywka zajmie skórę, można odwołać się do kilku sprawdzonych metod łagodzących uciążliwe dolegliwości. Ulgę przyniesie przede wszystkim niska temperatura – chłodne pomieszczenia mieszkalne i zimne kompresy. Z kolei unikać należy gorących kąpieli, kontaktu z detergentami, ciasnych ubrań, drażniących ciało tkanin, kosmetyków perfumowanych, a także na bazie mydła i alkoholu oraz używek i leków z grupy NLPZ – po wszystkich objaw może się nasilić.

Powiązane artykuły

Znajdź dermatologa na skróty

Dermatolog to lekarz specjalista, który zajmuję się w leczeniem skóry, włosów oraz paznokci. Dermatologia to dziedzina medycyny, którą możemy podzielić na dermatologię leczniczą oraz estetyczną. Dermatologia lecznicza, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na leczeniu chorób skóry takich jak afta, łuszczyca, czerniak, łysienie, trądzik różowaty, i wiele innych. 

Dermatologia estetyczna skupia się na poprawie kondycji skóry i spowolnieniu procesów starzenia. W dermatologii estetycznej stosuje się preparaty i zabiegi na usuwanie zmarszczek, usuwanie znamion, itp. Często leczenie chorób skóry, takich jak trądzik pospolity, wymaga też wykonania zabiegów estetycznych w celu usunięcia blizn potrądzikowych lub przebarwień skóry. 

Dermatolog specjalizujący się w leczeniu chorób skóry może jednocześnie być specjalistą dermatologii estetycznej lub szeroko pojętej medycyny estetycznej.  Dermatochirurgia zajmuje się usuwaniem chirurgicznym lub laserowym zmian skórnych takich jak różne rodzaje znamion – naskórkowe i melanocytowe, naczyniowe, łojowe i potowe -włókniaki, kurzajki, kaszaki, i inne.