POTNICA

Redakcja Dermatolog.pl, 7 kwietnia 2015

POTNICA

Opis choroby

Potnica to rodzaj wyprysku pęcherzykowego, który lokalizuje się na dłoniach (łac. cheiropompholyx) i/lub na stopach (łac. pedopompholyx). Schorzenie określa się także jako wyprysk potnicowy lub wyprysk pęcherzykowy dłoni i/lub stóp. Przypadłość należy do dość częstych – 5-20% przypadków wyprysku kończyn dolnych i górnych to właśnie potnica. Dotyka ona głównie młodzież i osoby w średnim wieku. Za jej rozwój odpowiadać mogą tak czynniki zewnętrzne (alergeny kontaktowe, zwłaszcza metale, leki), jak i wewnątrzustrojowe (skaza atopowa, przyczyny idiopatyczne, zakażenia bakteryjne – głównie drobnoustroje wywołujące infekcje górnych dróg oddechowych – i grzybicze). Obserwuje się też większą częstotliwość zachorowań w okresie wiosenno-letnim, co zwykło się wiązać z przypuszczeniem, że w etiologii schorzenia pewną rolę odgrywa nadmierna potliwość w obszarach zajętych wykwitami.

Objawy

To, co charakteryzuje wyprysk potnicowy, to typowy wygląd i położenie zmian skórnych. Zajmują one zwykle boczne powierzchnie palców rąk (ale nie kciuka), rzadziej dotykają części grzbietowe i dłoniowe. Lokalizować mogą się także na podeszwach stóp. Natomiast histologicznie potnica objawia się wysiewem niewielkich – o średnicy poniżej 3 mm – grudek i pęcherzyków, które mogą być wypełnione surowiczą wydzieliną. Te głęboko osadzone oraz przezroczyste pęcherzyki mają tendencję do łączenia się i tworzenia większych pęcherzy.

W łagodnym przebiegu schorzenia obserwuje się jedynie łuszczenie się naskórka i rumieniowe podłoże. Zmianom zaawansowanym towarzyszą zaś nadżerki. Na skórze tworzy się skorupa, która ulega bolesnemu pękaniu. Klinicznie potnica może – ale nie musi – objawiać się również świądem i nadmierną potliwością rąk i/lub stóp (choć mimo sugestii, jaką daje nazwa schorzenia, pocenie się nie stanowi głównej przyczyny wykwitów). Możliwe jest też nadkażenie bakteryjne zmian i pogorszenie się ich stanu wskutek podrażnienia mydłem czy kosmetykami. Wyprysk pęcherzykowy na dłoniach w przebiegu grzybicy ustępuje samoistnie po wyeliminowaniu czynnika chorobotwórczego. Zmiany zanikają tygodniami, a nawet miesiącami. Mogą powracać.

Diagnoza

Wyprysk potnicowy rozpoznaje się na podstawie oglądu zmian skórnych u pacjenta oraz wywiadu lekarskiego. Charakterystyczny wygląd i ulokowanie wykwitów (dłonie i stopy) są istotnym czynnikiem różnicującym schorzenie. Dermatolog konsultujący chorego powinien wykluczyć u niego rumień wielopostaciowy, wyprysk atopowy oraz izolowaną grzybicę dłoni. Testy alergiczne i badania pod kątem grzybicy służą ustaleniu przyczyny, przez którą została wywołana potnica.

Leczenie

Wyprysk pęcherzykowy dłoni i/lub stóp zwalcza się w pierwszej kolejności maściami ze steroidami do stosowania miejscowego (jednak nie przewlekle) oraz doustnymi lekami przeciwalergicznymi (gdy źródłem schorzenia jest alergia). Leki antyhistaminowe pomagają uśmierzyć towarzyszący zmianom skórnym świąd. Natomiast potnica współistniejąca z zakażeniem grzybiczym wymaga odpowiedniej terapii przeciwgrzybicznej. Jeśli jednak wykwity są rozległe i zaawansowane, dermatolog zleca zabieg nacięcia pęcherzy z usunięciem nagromadzonej w nich treści surowiczej. Nieodłącznym elementem tego typu terapii jest późniejsze osuszenie zmian i dezynfekcja ewentualnych nadżerek. Niezbędna jest także aplikacja maści lub aerozolu z antybiotykiem bądź kortykosteroidem, by zapobiec wtórnemu nadkażeniu bakteryjnemu. Bywa też, że na wyprysk pęcherzykowy stosuje się terapię światłem wraz z podaniem leków umożliwiających skórze lepszą absorpcję promieniowania ultrafioletowego, wykorzystywanego w fototerapii.

Wspomagająco na wykwity można również zastosować preparaty z wyciągiem z aloesu, maść cynkową oraz okłady z roztworu soli czy białego octu. Wszystkie te działania mają na celu przyspieszenie ustępowania zmian chorobowych, które wywołała potnica.

Prewencja

Ponieważ etiopatogeneza schorzenia, jakim jest wyprysk potnicowy, nie została określona w sposób jednoznaczny, wysiewu zmian nie można uniknąć na 100%. Warto jednak wdrożyć działania prewencyjne, przeciwdziałające reakcjom alergicznym czy zakażeniom grzybiczym, mogącym być źródłem potnicy. W celu zapobieżenia namnożeniu się grzyba z rodzaju Candida – bytującego zwykle w ludzkich jelitach – należy stosować odpowiednio zbilansowaną i bogatą w składniki odżywcze dietę. Szczególnie znaczące jest to po antybiotykoterapii, która zawsze wiąże się ze zniszczeniem dobrej flory bateryjnej jelit, co pomaga Candidzie w uaktywnieniu się i dalszej ekspansji. Z kolei potnica o podłożu alergicznym wymaga wystrzegania się kontaktu z alergenami inicjującymi proces chorobowy (np. leki, metale typu chrom czy nikiel, barwniki, guma). Niezwykle istotna jest też umiejętność radzenia sobie ze stresem oraz właściwa higiena snu. Zapobiegają one zarówno rozwojowi choroby, jak i wspomagają leczenie powstałych wykwitów.

U pacjentów, u których wystąpiła już potnica dłoni i/lub stóp, ważne jest wdrożenie odpowiednich działań, wspomagających terapię schorzenia. Chorym na wyprysk pęcherzykowy zaleca się m.in.:

  • możliwie jak najkrótsze obcięcie paznokci i codzienne oczyszczanie ich sodą oczyszczoną;
  • skomponowanie menu bogatego w witaminy i minerały;
  • unikanie mycia chorobowo zmienionej skóry gorącą wodą i mydłem w celu uniknięcia podrażnień;
  • dokładne osuszanie zmian po ich umyciu i przed aplikacją leków miejscowych;
  • stosowanie nawilżających kosmetyków pielęgnacyjnych, ale bez wody w składzie;
  • ochronę (np. przez założenie rękawiczek) skóry dłoni zajętej pęcherzykami w czasie czytania książek lub prasy, by zapobiec podrażnieniu jej przez papier czy tusz;

Skrócona lista objawów

  • niewielkie grudki i pęcherzyki, łączące się i tworzące większe pęcherze;
  • zmiany łagodne: łuszczenie się skóry, rumień;
  • zmiany zaawansowane: nadżerki, bolesne pęknięcia zeskorupiałej skóry;
  • lokalizacja: boczne powierzchnie palców (bez kciuka), rzadziej grzbiety rąk i wewnętrzna część dłoni, poduszki stóp;
  • dodatkowo: możliwy świąd, nadmierna potliwość dłoni i stóp.

Uwaga! Zanim zaczniesz stosować wybrane leki, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Pamiętaj, aby przed zastosowaniem leku przeczytać ulotkę dołączoną do opakowania.

Znajdź dermatologa na skróty

Dermatolog to lekarz specjalista, który zajmuję się w leczeniem skóry, włosów oraz paznokci. Dermatologia to dziedzina medycyny, którą możemy podzielić na dermatologię leczniczą oraz estetyczną. Dermatologia lecznicza, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na leczeniu chorób skóry takich jak afta, łuszczyca, czerniak, łysienie, trądzik różowaty, i wiele innych. 

Dermatologia estetyczna skupia się na poprawie kondycji skóry i spowolnieniu procesów starzenia. W dermatologii estetycznej stosuje się preparaty i zabiegi na usuwanie zmarszczek, usuwanie znamion, itp. Często leczenie chorób skóry, takich jak trądzik pospolity, wymaga też wykonania zabiegów estetycznych w celu usunięcia blizn potrądzikowych lub przebarwień skóry. 

Dermatolog specjalizujący się w leczeniu chorób skóry może jednocześnie być specjalistą dermatologii estetycznej lub szeroko pojętej medycyny estetycznej.  Dermatochirurgia zajmuje się usuwaniem chirurgicznym lub laserowym zmian skórnych takich jak różne rodzaje znamion – naskórkowe i melanocytowe, naczyniowe, łojowe i potowe -włókniaki, kurzajki, kaszaki, i inne.