PRZEBARWIENIA SKÓRY

Redakcja Dermatolog.pl, 7 kwietnia 2015

PRZEBARWIENIA SKÓRY

Opis choroby

Przebarwienia skóry są grupą różnorakich zaburzeń pigmentacyjnych – ograniczonych lub uogólnionych zmian konstytucjonalnego kolorytu ciała. Za ich powstanie odpowiada melanina – ciemny barwnik skóry oraz tęczówek oczu. Melaninę wytwarzają komórki zwane melanocytami, a magazynują ją keranocyty. Zaś enzymem odgrywającym kluczową rolę w melanogenezie jest tyrozynaza. Wszelkie zaburzenia tego procesu objawiać się mogą jako przebarwienia. Są to zarówno zmiany określane mianem hypermelanosis (hiperpigmentacja powstała w wyniku wzrostu poziomu melaniny) oraz hypomelanosis (hipopigmentacja, czyli odbarwienia wywołane spadkiem produkcji barwnika – albinizm, bielactwo). Etiologia tej przypadłości jest złożona. Przebarwienia skórne powstają bowiem zarówno w wyniku oddziaływania czynników endogennych (geny, schorzenia), jak i egzogennych (czynniki zewnętrzne). Wśród nich należy wymienić:

  • promieniowanie słoneczne (UV) – nasilające niemal wszystkie zmiany pigmentacyjne;
  • zmiany zapalne (np. trądzik);
  • zmiany o podłożu hormonalnym (związane np. z ciążą, menopauzą, doustną antykoncepcją hormonalną, nadczynnością tarczycy);
  • choroby wątroby;
  • niedoczynność nadnerczy;
  • działanie substancji fotouczulających (np. obecnych w lekach, kosmetykach);
  • wpływ niektórych metali (miedź, żelazo, srebro, złoto);
  • uwarunkowania genetyczne (głównie fototyp skóry).

Klinicznie rozróżnia się:

  • miejscowe przebarwienia skóry – w tym znamiona oraz plamy hiperpigmentacyjne wywołane przez czynniki mechaniczne, leki, hormony, czynniki fizyczne;
  • rozlane przebarwienia skóry – towarzyszące chorobom ogólnoustrojowym, jak przewlekła niewydolność nerek.

Natomiast podział histologiczny przebarwień obejmuje:

  • przebarwienia naskórkowe – najczęstsze, o barwie jasnobeżowej lub brązowej, pochodzenia melanocytarnego, czyli będące skutkiem nadprodukcji melaniny w naskórku lub zaburzeniami postaci i budowy komórek barwnikowych;
  • przebarwienia skórne – rzadsze, o barwie granatowo-czarnej bądź szarej i barwniku zlokalizowanym w warstwie brodawkowej skóry właściwej;
  • przebarwienia mieszane – o barwie brązowo-szarej z cechami przebarwień naskórkowych i skórnych;
  • przebarwienia typu pośredniego – występujące u osób z IV fototypem skóry.

Objawy

Przebarwienia na skórze dają różne objawy – w zależności od ich pochodzenia i typu. Za najczęściej występujące zmiany tego rodzaju uznaje się:

  • ostudę (melasma) – brązowe, symetryczne plamy na policzkach i czole, rzadziej nad górną wargą i na karku, towarzyszące głównie ciąży, menopauzie, zaburzeniom miesiączkowania, doustnej antykoncepcji hormonalnej, chorobom wątroby i stanom ogólnego wyniszczenia organizmu.
  • plamy soczewicowate – drobne plamki brązowego koloru o różnym natężeniu zabarwienia, obecne na plecach, klatce piersiowej, twarzy, dłoniach i przedramionach, o charakterze wrodzonym lub nabytym, dotyczące warstwy podstawnej i skóry właściwej, będące skutkiem promieniowania UV, obserwowane także u osób starszych (plamy soczewicowate starcze).
  • piegi – żółte lub ciemnobrunatne, symetrycznie ułożone, niewielkie (jak czubek szpilki) plamki, widoczne na odsłoniętych częściach twarzy, zwykle na twarzy, leżące w poziomie skóry, blednące zimą, a nasycające się barwą wiosną i latem pod wpływem promieni słonecznych.
  • poikilodermia civatte – przebarwienia połączone z rumieniem w bocznej części twarzy, pojawiające się u kobiet w okresie przekwitania, a powstające wskutek promieniowania UV.
  • melanosis Riehli – brązowe lub niebiesko-brązowe przebarwienia, zajmujące twarz, ramiona i szyję, wynikłe ze stosowania niewłaściwych kosmetyków, zawierających substancje światłouczulajace, uwidaczniające się pod wpływem oddziaływania promieni słonecznych.
  • przebarwienia pozapalne – różnorakie zmiany pigmentacyjne rozwijające się w następstwie przebytych chorób skórnych, np. AZS, trądziku pospolitego, łuszczycy, kontaktowego zapalenia skóry, liszaja płaskiego, jak i przeprowadzonych zabiegów laserowych lub peelingów chemicznych, występujące głównie u osób z III i IV fototypem skóry, czynnikiem indukującym jest promieniowanie UV.
  • przebarwienia polekowe – powodujące ściemnienie skóry (zbrązowienie, zsinienie bądź niebieskawe zabarwienie, które mogą wywoływać tetracykliny) głównie w obrębie twarzy czy dystalnych części kończyn, za ich powstanie odpowiada szereg leków: cytostatycznych, przeciwbólowych, przeciwnadciśnieniowych i krążeniowych, hormonalnych, przeciwalergicznych, psychotropowych, bakteriobójczych i innych. Część z nich wzmaga podatność skóry na działanie światła.

Diagnoza

Dermatolog, do którego zgłasza się pacjent posiadający przebarwienia skóry, bazuje przede wszystkim na dwóch narzędziach diagnostycznych – badaniu fizykalnym oraz wywiadzie lekarskim. Pierwsze służy rozpoznaniu rodzaju zmiany, drugie – określeniu  przyczyny jej powstania. Nieodzownym elementem rozpoznania przypadłości jest też badanie skóry za pomocą lampy Wooda. Jej światło sprawia, że potraktowane nim zmiany płytkie – naskórkowe – intensyfikują swoją barwę. Natomiast przebarwienia skórne i mieszane nie reagują na jej energię. Dzięki temu, lekarzowi łatwiej jest określić typ i głębokość pigmentacyjnych zmian skórnych.

Leczenie przebarwień

W zależności od tego, jakie przyczyny wywołały zmiany skórne i jak głębokie są przebarwienia, usuwanie ich odbywa się przez indywidualny dobór metod terapeutycznych spośród następujących:

  • środki rozjaśniające (m.in. hydrochinon – obecnie wycofany z UE, retinoidy – tretinoina, isotretinoina, kwas azelainowy, arbutyna, kwas kojowy, kwas askorbinowy, alfa i beta hydroksykwasy, glabrydyna, aloesyna);
  • preparaty kosmetyczne usuwające nagromadzoną melaninę, często o dodatkowym działaniu złuszczającym (cosmelan, dermamelan, dermaceutic, formuła Kligmana)
  • laseroterapia (traktowanie zmian energią świetlną, którą pochłania melanina, a po zamienieniu jej w ciepło, następuje zniszczenie komórek barwnikowych wysoką temperaturą);
  • peeling chemiczny (z wykorzystaniem substancji silnie złuszczających i związków łagodzących podrażnienia);
  • krioterapia (rozpad melanocytów pod wpływem niskiej temperatury);
  • mikrodermabrazja (mechaniczne ścieranie górnych warstw naskórka).

Natomiast jeśli skórę pacjenta zajmują nie przebarwienia sensu stricto, a odbarwienia, w przypadkach tych zaleca się przyciemnianie skóry przez stymulowanie syntezy melaniny samoopalaczami. Pomocne okazują się też preparaty przyspieszające opalanie, dihydroksyaceton (DHA) – pochodna glicerolu, stosowana w kosmetykach barwiących oraz β–karoten – barwnik roślinny nadający skórze lekko brązowo–pomarańczowy odcień.

Prewencja

By skutecznie wyeliminować przebarwienia, usuwanie ich musi być połączone z eliminacją źródła generującego zmiany w obrębie skóry. W niektórych przypadkach jest to niestety niemożliwe. Przykładem są chociażby przebarwienia skóry powstałe pod wpływem uwarunkowań związanych z fototypem skóry, ciąży, menopauzy czy przyjmowania doustnych środków antykoncepcyjnych. Wówczas należy maksymalnie ograniczyć wpływ czynników sprzyjających przyspieszeniu melanogenezy. Szczególną rolę przypisuje się tu promieniowaniu UV. Stąd profilaktyka przebarwień powinna obejmować przede wszystkim unikanie silnego nasłonecznienia i opalania się. Konieczne jest stosowanie kremów ochronnych z wysokim filtrem. Czynność tę należy powtarzać przez cały rok – zimą sięgając po filtr przynajmniej 25 SPF, a latem – powyżej 30 SPF. Dodatkowo należy unikać preparatów fotouczulających: leków, olejków zapachowych, perfum, kosmetyków z alkoholem w składzie.

Skrócona lista objawów

  • miejscowe lub uogólnione zmiany naturalnego kolorytu skóry;
  • przebarwienia w formie zbrązowień, zsiwień, zczernień, zbłękitnień, czasem z towarzyszącym rumieniem;
  • głównie postać plam (większych lub mniejszych, licznych lub pojedynczych), zajmujących naskórek, a niekiedy skórę właściwą;
  • lokalizacja: głównie twarz (policzki, czoło, broda, nos, górna warga), ale też kark, plecy, klatka piersiowa i kończyny;
  • z reguły przebarwienia są nadwrażliwe na światło i nasycające się barwą pod jego wpływem;
  • możliwe też odbarwienia – miejscowe lub uogólnione braki pigmentu skóry.

Powiązane artykuły

Znajdź dermatologa na skróty

Dermatolog to lekarz specjalista, który zajmuję się w leczeniem skóry, włosów oraz paznokci. Dermatologia to dziedzina medycyny, którą możemy podzielić na dermatologię leczniczą oraz estetyczną. Dermatologia lecznicza, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na leczeniu chorób skóry takich jak afta, łuszczyca, czerniak, łysienie, trądzik różowaty, i wiele innych. 

Dermatologia estetyczna skupia się na poprawie kondycji skóry i spowolnieniu procesów starzenia. W dermatologii estetycznej stosuje się preparaty i zabiegi na usuwanie zmarszczek, usuwanie znamion, itp. Często leczenie chorób skóry, takich jak trądzik pospolity, wymaga też wykonania zabiegów estetycznych w celu usunięcia blizn potrądzikowych lub przebarwień skóry. 

Dermatolog specjalizujący się w leczeniu chorób skóry może jednocześnie być specjalistą dermatologii estetycznej lub szeroko pojętej medycyny estetycznej.  Dermatochirurgia zajmuje się usuwaniem chirurgicznym lub laserowym zmian skórnych takich jak różne rodzaje znamion – naskórkowe i melanocytowe, naczyniowe, łojowe i potowe -włókniaki, kurzajki, kaszaki, i inne.