RÓŻYCZKA

Redakcja Dermatolog.pl, 4 listopada 2014

Różyczka – opis choroby

Różyczka (łac. rubella) jest wirusową oraz wysypkową chorobą zakaźną – głównie wieku dziecięcego i z reguły o łagodnym przebiegu. Nie wyklucza to faktu, że różyczka u dorosłych również jest możliwą postacią tego schorzenia. Jednak zachorowanie w późniejszym okresie życia zwykle wiąże się z cięższym rozwojem zakażenia i późniejszymi powikłaniami (zapalenie mózgu, małopłytkowość, zapalenie mięśnia sercowego czy zapalenie nerwu wzrokowego).

Natomiast różyczka w ciąży – zwłaszcza przy zachorowaniu w pierwszych 16. tygodniach – grozi poronieniem, zgonem płodu, porodem przedwczesnym bądź licznymi wadami wrodzonymi u dziecka (jak głuchota, wady wzroku z zaćmą i jaskrą na czele, wady układu sercowo-naczyniowego, małogłowie bądź upośledzenie umysłowe). Zaś dzieci z zespołem różyczki wrodzonej (CRS) wydalają wirusa przez drogi oddechowe oraz z moczem i kałem nawet do 18. miesiąca życia. Należy jednak mieć na uwadze fakt, że potwierdzona różyczka u matki nie oznacza automatycznie wertykalnego zakażenia wewnątrzmacicznego. Infekcja u płodu nie zawsze musi też wiązać się z wadami wrodzonymi.

Za powstanie różyczki odpowiada RNA-wirus z rodziny Togaviridae. By zakazić się nim, potrzebny jest bezpośredni kontakt z chorym. Różyczka szerzy się bowiem drogą kropelkową, w wyniku styczności z materiałem zakażonym (wydzielina górnych dróg oddechowych oraz krew, kał i mocz) lub przez łożysko, którędy krew matki z cząsteczkami wirusów dostaje się do młodego organizmu. Okres inkubacji (wylęgania) waha się tu między 12 a 23 dni. Natomiast chory, u którego wystąpiła różyczka zaraża na 7 dni przed pojawieniem się charakterystycznej wysypki oraz do 7. dni od momentu stwierdzenia jej wystąpienia. Dodatkowo różyczka wykazuje też sezonowość zachorowań – ich szczyt przypada na przełom zimy i wiosny.

Dzięki obowiązkowym szczepieniom przeciwko tej chorobie nie przybiera ona już kształtu epidemii. Jednak nadal rocznie różyczka dotyka tysiące pacjentów (w latach 2009–2011 zarejestrowano odpowiednio 7856, 4197 i 4292 przypadków zachorowania). Przebyta różyczka gwarantuje nabycie stałej odporności na całe życie. Tymczasem odporność nabyta drogą jednorazowego szczepienia może wygasnąć po 15. latach. Dlatego w Polsce od 2005 roku wszystkim dzieciom obu płci podaje się dwie dawki szczepionki skojarzonej na świnkę, odrę i różyczkę – w wieku ok. 13-15 miesięcy (I dawka) oraz potem – w 10 r.ż. (II dawka).

 

Objawy różyczki

Różyczka w 30-50% przypadków przebiega bezobjawowo. U pozostałych zakażonych wirusem różyczki po 2-3 tygodniach inkubacji zwykle rozpoczyna się tzw. okres prodromalny (zwiastunowy) choroby. Różyczka manifestuje się wówczas złym samopoczuciem, stanem podgorączkowym, bólem głowy i mięśni, bolesnym powiększeniem węzłów chłonnych (zwykle zausznych, potylicznych, szyjnych i karkowych), symptomami kataralnymi czy zapaleniami gardła i spojówek (ale bez świądu). W tym czasie może więc przypominać grypę. W niektórych przypadkach obserwuje się też wykwity na podniebieniu miękkim – tzw. plamki Forschheimera w postaci rumieniowych grudek.  Dopiero potem – zwykle 1 dzień po powiększeniu węzłów chłonnych, które równie dobrze może być jedynym przejawem zmian chorobowych – pojawiają się typowe objawy różyczki, czyli wysypka różyczkowa – bladoróżowa, drobnoplamista lub plamisto-grudkowa.

Początkowo zajmuje ona okolice czoła i twarzy, następnie szerzy się w kierunku tułowia i kończyn. Zmiany na skórze przypominają te w przebiegu odry (mają tendencję do zlewania się), natomiast wykwity na skórze – wysypkę płoniczą (są bowiem drobne). Różyczka u dzieci może ujawnić się wyłącznie pod postacią osutki. Generalnie objawy różyczki ustępują samoistnie po 2-3 tygodniach – zgodnie z kolejnością pojawiania się i bez pozostawienia przebarwień. Wysypka różyczkowa nie współwystępuje też ze świądem, a poza twarzą nie ma tendencji do zlewania się. Niekiedy może towarzyszyć jej nieznaczne łuszczenie się naskórka.

Diagnoza

Rozpoznanie choroby w oparciu o objawy różyczki oraz wnikliwy wywiad (wraz z uwzględnieniem pytań o przebyte szczepienia) jest możliwe, ale nie zawsze daje całkowitą pewność. Blisko połowa przypadków przebiega bowiem bezobjawowo, a kilka jednostek chorobowych – np. inne schorzenia o etiologii wirusowej, odra, płonica, osutki polekowe czy alergiczne – mają podobne objawy skórne jak różyczka. Choroba podejrzewana u kobiety ciężarnej powinna więc być potwierdzona laboratoryjnie. Narzędziami do tego służącymi są hodowla wirusa lub łańcuchowa reakcja polimerazy. Dzięki nim można potwierdzić obecność wirusa różyczki we krwi, moczu, wydzielinie z gardła lub nosa.

Diagnostyka laboratoryjna obejmuje też testy na obecność przeciwciał IgM przeciw wirusowi różyczki oraz zwiększenie miana przeciwciał IgG w surowicy. Dermatolog lub inny specjalista powinien je zlecić jak najwcześniej – do 7-10. dni od rozpoczęcia się choroby – i powtórzyć po ok. 14-21. dniach. Jednak i wyniki testów mogą być mylące – przeciwciała IgM aktywują się bowiem także po zakażeniu mononukleozą oraz parwowirusem. Badań laboratoryjnych nie wykonuje się też rutynowo.

Z kolei w chwili gdy doszło do kontaktu kobiety ciężarnej z chorym, lekarz ustala, czy pacjentka chorowała lub była szczepiona na różyczkę oraz w którym tygodniu ciąży się znajduje. Na tej podstawie szacuje się ryzyko zakażenia u matki i wtórnej infekcji u płodu. Nie mniej jednak bez względu na przebyte szczepienia, badania serologiczne przeprowadza się u każdej kobiety z ciążą poniżej 13. tygodnia.

 

Leczenie różyczki

Zarówno różyczka u dzieci, jak i różyczka u dorosłych wymaga wyłącznie leczenia objawowego, dostosowanego do widocznych symptomów choroby, ale też ewentualnych jej powikłań (najczęściej zapalenie stawów lub mózgu) i następstw (szczególnie różyczki wrodzonej). Gorączkę należy obniżyć lekami przeciwgorączkowymi lub innymi popularnymi metodami jej zbijania. Natomiast objawy różyczki widoczne na skórze zwykle ustępują samoistnie bez pozostawienia śladów. Stąd dermatolog nie przepisuje pacjentom żadnych preparatów na wysypkę różyczkową. Lekarz zaleca natomiast izolację chorego w celu uniknięcia dalszych zakażeń, a po przebytej chorobie – wzbogacenie diety w witaminy, by podnieść odporność osłabionego walką z wirusem organizmu.

 

Prewencja

Różyczka to choroba, którą zwalcza się przede wszystkim drogą szczepień ochronnych. Poddanie się nim znacznie obniża ryzyko zachorowania. Natomiast w przypadku kobiet, które starają się o potomstwo, a nie przebyły różyczki, nie zostały też zaszczepione bądź nie pamiętają takiego epizodu, istotne jest zaszczepienie się przed zajściem w ciążę i późniejsze planowanie jej po 3 miesiącach od iniekcji. Profilaktyka różyczki wymaga też izolowania chorujących na nią do czasu, aż przestaną być potencjalnym źródłem zakażenia.

Powiązane artykuły

Znajdź dermatologa na skróty

Dermatolog to lekarz specjalista, który zajmuję się w leczeniem skóry, włosów oraz paznokci. Dermatologia to dziedzina medycyny, którą możemy podzielić na dermatologię leczniczą oraz estetyczną. Dermatologia lecznicza, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na leczeniu chorób skóry takich jak afta, łuszczyca, czerniak, łysienie, trądzik różowaty, i wiele innych. 

Dermatologia estetyczna skupia się na poprawie kondycji skóry i spowolnieniu procesów starzenia. W dermatologii estetycznej stosuje się preparaty i zabiegi na usuwanie zmarszczek, usuwanie znamion, itp. Często leczenie chorób skóry, takich jak trądzik pospolity, wymaga też wykonania zabiegów estetycznych w celu usunięcia blizn potrądzikowych lub przebarwień skóry. 

Dermatolog specjalizujący się w leczeniu chorób skóry może jednocześnie być specjalistą dermatologii estetycznej lub szeroko pojętej medycyny estetycznej.  Dermatochirurgia zajmuje się usuwaniem chirurgicznym lub laserowym zmian skórnych takich jak różne rodzaje znamion – naskórkowe i melanocytowe, naczyniowe, łojowe i potowe -włókniaki, kurzajki, kaszaki, i inne.