RUMIEŃ TRWAŁY

Redakcja Dermatolog.pl, 4 listopada 2014

Rumień trwały – opis choroby

Przyjmując leki, skupiamy się na sposobie, w jaki mają one nam pomóc. Rzadko natomiast myślimy o ich niepożądanych działaniach. Tymczasem skutki uboczne przyjmowania różnych medykamentów mogą być bardzo groźne dla pacjenta. Zdarza się, że organizm źle toleruję daną substancję. Wśród wielu sposobów, do których ucieka się, by o tym poinformować, są objawy skórne – tzw. osutki polekowe. Jedną z najczęściej występujących tego typu zmian jest rumień trwały (łac. erythema fixum). Nie jest to najgroźniejsza konsekwencja przyjmowania leku, jednak nie można jej ignorować.

Rumień trwały wywoływać może pojedynczy lek. Zdarza się jednak, że jest on skutkiem zastosowania kilku specyfików. Może wtedy zaistnieć sytuacja, w której pojawią się odrębne wykwity w różnych miejscach na ciele – za każdy odpowiedzialna będzie inna substancja.

Wśród preparatów, które mogą wywołać rumień trwały, znajdują się m.in.:

  • leki przeciwbakteryjne;
  • układowe leki przeciwgrzybiczne;
  • leki psychotropowe;
  • antagoniści kanału wapniowego;
  • inhibitory konwertazy angiotensyny;
  • preparaty hormonalne;
  • paracetamol;
  • ampicylina;
  • tetracyklina;
  • kwas acetylosalicylowy.

Rumień trwały polekowy charakteryzuje się nawrotowym pojawianiem się identycznych zmian w tym samym miejscu po ponownym zastosowaniu leku (stąd przymiotnik „trwały” w nazwie). Zmiany uwidaczniają się, nawet jeśli pomiędzy poszczególnymi aplikacjami leku minęły lata. Zjawisko to w niektórych kręgach badaczy tłumaczy się obecnością w skórze limfocytów T pamięci immunologicznej. Jednak mechanizmy powstawania zmian rumieniowych nie są do końca wyjaśnione.

Rumień trwały polekowy pojawia się u ludzi w różnym wieku – spotyka się go zarówno u osób starszych, jak i u dzieci i ludzi w wieku średnim. Częściej rumień trwały polekowy występuje w krajach mniej rozwiniętych, gdzie medycyna nie zawsze wykrywa związek objawów z wieloletnim przyjmowaniem przez pacjentów szkodliwych leków. Zauważono natomiast, że wraz z rozwojem nauk medycznych rumień trwały polekowy pojawia się rzadziej. Wynika to zarówno z lepszego oczyszczania leków, jak i rzadszego stosowania preparatów niebezpiecznych oraz trafniejszej diagnostyki powikłań.

 

Objawy

Rumień trwały pojawia się pod postacią pojedynczych lub – rzadziej – mnogich ognisk rumieniowo-obrzękowych bez cech stanu zapalnego. Ogniska są wyraźnie odgraniczone od zdrowej skóry. Rumień zmienia barwę z żywoczerwonej na brunatną. W miejscach zmienionych przez wiele miesięcy utrzymują się przebarwienia, a po ponownym podaniu leku – powracają identyczne jak pierwotne objawy.

W literaturze fachowej mówi się także o polekowych wykwitach trwałych, gdyż zdarza się, choć rzadko, że zamiast rumienia pojawiają się pęcherze, drobne wybroczyny lub grudki przywodzące na myśl liszaj płaski.
Rumień trwały polekowy zajmuje skórę lub w okolice śluzówek. Zmiany spotyka się na obszarze całego ciała, jednak częstsze są na odsiebnych stronach kończyn górnych i dolnych, w obrębie narządów płciowych i odbytu, a także na śluzówce jamy ustnej.

 

Diagnoza

Dermatolog, do którego zgłasza się pacjent uskarżający się na rumień trwały, musi zapoznać się z lekami przyjmowanymi przez pacjenta. Ponieważ konieczne będzie wyeliminowanie szkodliwego specyfiku, niezbędna jest współpraca z lekarzem prowadzącym w głównej chorobie. Wykrycie szkodliwego preparatu w oparciu o wywiad z pacjentem możliwe jest tylko wtedy, gdy ten przyjmował w ostatnim czasie tylko jeden specyfik. W pozostałych sytuacjach lekarze uciekają się do użycia prowokacji. Jednego dnia podaje się pacjentowi jeden lek, a jeśli w miejscu pierwotnej zmiany nie pojawi się nowy wykwit – kolejne środki w następnych dniach. Prowokacja może polegać na podawaniu leku doustnie lub wstrzykiwaniu go w skórę.

 

Leczenie

W przypadku osutek polekowych, do których grona należy rumień trwały, leczenie opiera się na zaprzestaniu przyjmowania szkodliwych leków. Ważne jest również, by unikać zażywania tych specyfików w przyszłości. Niezmiernie istotnym zadaniem dla lekarza jest znalezienie zastępczego leku, który wyeliminuje pierwotne dolegliwości, jednocześnie nie wywołując zmian takich, jak rumień trwały polekowy. Leczenie wymaga więc zaangażowania i skrupulatności lekarza i pacjenta.

 

Prewencja

Zapobieganie występowaniu schorzeń typu rumień trwały polekowy sprowadza się do unikania leków, które są źle tolerowane przez pacjenta. Istnieje również genetyczna predyspozycja do powstawania rumienia. Dlatego też, jeśli u kogoś z rodziny pojawiał się rumień trwały polekowy lub jeśli pacjent już wcześniej doświadczał tego typu zmian, należy – gdy tylko to możliwe – zrezygnować z podawania mu szkodliwego preparatu.

Znajdź specjalistę