TOCZEŃ RUMIENIOWATY UKŁADOWY

Redakcja Dermatolog.pl, 20 listopada 2017

Toczeń rumieniowaty układowy – opis choroby

Toczeń rumieniowaty układowy (systemic lupus erythematosus, SLE) to choroba tkanki łącznej o podłożu autoimmunologicznym. Wyróżniamy dwie główne odmiany tocznia: postać układową oraz skórną. Toczeń rumieniowaty układowy rozwija się w wyniku głęboko zaburzonej pracy układu odpornościowego i związanego z tym przewlekłego zapalenia zlokalizowanego w różnych narządach.

Toczeń to choroba głównie młodych kobiet, chociaż wyróżnia się także „late onset SLE”, którego pierwsze objawy występują dopiero po 55. roku życia. Konkretna etiologia jest wciąż nieznana, jednak największe znaczenie przypisuje się czynnikom genetycznym, środowiskowym i zaburzeniom hormonalnym. Istnieje również hipoteza wskazują na przewlekłe zakażenia wirusowe jako potencjalne bodźce wyzwalające objawy tocznia rumieniowatego układowego.

 

Toczeń rumieniowaty układowy – objawy

Toczeń może zaczynać się nieswoistymi objawami ogólnymi lub ograniczoną dysfunkcją jednego układu bądź narządu. Dolegliwościami pojawiającymi się we wczesnym stadium choroby u 95% chorych jest gorączka, osłabienie oraz utrata masy ciała, którym często towarzyszy ból stawów oraz mięśni. Jednak najbardziej charakterystyczne dla tocznia rumieniowatego układowego są zmiany skórne i w błonach śluzowych. Wyróżnia się:

  • Ostrą skórną postać tocznia występującą u 60-80% chorych na SLE. Najbardziej typowym objawem jest rumień o kształcie motyla zlokalizowany na policzkach będący wynikiem nadwrażliwości na światło słoneczne. Niekiedy rumień pojawia się na innych odsłoniętych rejonach ciała przyjmując postać świecących, czerwonych, czasami łuszczących się grudek lub plamek. W aktywnej fazie ostrego tocznia skórnego pojawiają się owrzodzenia na błonie śluzowej jamy ustnej i nosa.
  • Podostrą skórną postać tocznia rumieniowatego. Zmiany skórne pojawiające się po ekspozycji na światło słoneczne przybierają wówczas postać rumienia krążkowego, czyli pierścieniowatych wykwitów z przejaśnieniem w części centralnej lub zmian łuszczycopodobnych.
  • Przewlekłą postać skórną – toczeń krążkowy. W tej odmianie zmiany najczęściej lokalizują się na owłosionej skórze głowy, twarzy, szyi i małżowinach usznych. Mają one charakter naciekowy z widocznym zaczerwienieniem oraz rogowaceniem okołomieszkowym. Często pozostawiają po sobie blizny.
  • Zespół Raynauda, czyli napadowy skurcz tętniczek i niedokrwienie rąk lub stóp. Charakteryzuje się on 3 występującymi po sobie fazami- fazie zblednięcia, czyli niedokrwienia, fazie zasinienia skóry dłoni oraz fazie czynnego przekrwienia, któremu towarzyszy zaczerwienienie i uczucie pieczenia ponownie ukrwionych palców.

Toczeń rumieniowaty układowy to także, oprócz typowych objawów dermatologicznych objawy sercowo-płucne (zapalenia opłucnej, osierdzia, wsierdzia), zmiany nerkowe (toczniowe zapalenie i niewydolność nerek) oraz powikłania neurologiczne mogące uniemożliwiać samodzielne funkcjonowanie pacjentów.

 Źródło zdjęć: DermNet NZ

Diagnoza

Rozpoznanie tocznia rumieniowatego układowego ustala się na podstawie typowego obrazu klinicznego oraz badań pomocniczych. Obecność w surowicy krwi przeciwciał charakterystycznych dla tocznia (anty-dsDNA lub anty-Sm) lub antygenów (HLA-DR2 i -DR3) zazwyczaj ostatecznie potwierdza rozpoznanie. Ponadto istnieją pewne charakterystyczne dla tocznia objawy hematologiczne: niedokrwistość hemolityczna (obniżony poziom erytrocytów i hemoglobiny), krwinki białe <4000/mm3, limfocyty <100/mm3, płytki krwi <100000/mm3. W przypadku tocznia wywołanego lekami takimi jak prokainamid, hydralazyna, neuroleptyki, minocyklina czy fenytoina obraz kliniczny zwykle ograniczony jest do zapalenia wielostawowego i zapalenia opłucnej lub osierdzia.

 

Toczeń rumieniowaty leczenie

Podstawowym celem leczenia SLE jest wydłużenie życia i zapobieganie powikłaniom narządowymi np. niewydolności nerek. W leczeniu tocznia skórnego standardowo stosuje pochodne witaminy A (retinoidy), sterydy (maści oraz doustnie), leki przeciwmalaryczne. W najbardziej opornych postaciach choroby stosuje się leki o silnym działaniu immunosupresyjnym i cytotoksycznym. Różnorodność objawów klinicznych tocznia sprawia, że w leczeniu choroby uczestniczą lekarze różnych specjalności- lekarze pierwszego kontaktu, dermatolodzy, reumatolodzy, neurolodzy, ginekolodzy i położnicy.

 

Toczeń rumieniowaty – prewencja

Jak dotąd nie określono konkretnych czynników, których unikanie zmniejszałoby predyspozycję zachorowania na SLE.

 

Toczeń rumieniowaty – skrócona lista objawów

Objawami, które mogą nasuwać podejrzenie tocznia rumieniowatego układowego są:

  • Gorączka o nieustalonej etiologii, osłabienie, chudnięcie (szczególnie jeśli dotyczą młodych kobiet)
  • Gwałtowne reakcje skórne po ekspozycji na słońce (czerwony „motyl” na twarzy bez zajęcia nosa, czoła i fałdów nosowo-policzkowych)
  • Ból stawów, mięśni
  • Pogorszenie funkcji nerek
  • Objaw Raynauda (uczucie napadowego marznięcia rąk)
  • Łysienie
  • Poronienia nawykowe lub niemożność zajścia w ciążę.

 

Znajdź dermatologa na skróty

Dermatolog to lekarz specjalista, który zajmuję się w leczeniem skóry, włosów oraz paznokci. Dermatologia to dziedzina medycyny, którą możemy podzielić na dermatologię leczniczą oraz estetyczną. Dermatologia lecznicza, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na leczeniu chorób skóry takich jak afta, łuszczyca, czerniak, łysienie, trądzik różowaty, i wiele innych. 

Dermatologia estetyczna skupia się na poprawie kondycji skóry i spowolnieniu procesów starzenia. W dermatologii estetycznej stosuje się preparaty i zabiegi na usuwanie zmarszczek, usuwanie znamion, itp. Często leczenie chorób skóry, takich jak trądzik pospolity, wymaga też wykonania zabiegów estetycznych w celu usunięcia blizn potrądzikowych lub przebarwień skóry. 

Dermatolog specjalizujący się w leczeniu chorób skóry może jednocześnie być specjalistą dermatologii estetycznej lub szeroko pojętej medycyny estetycznej.  Dermatochirurgia zajmuje się usuwaniem chirurgicznym lub laserowym zmian skórnych takich jak różne rodzaje znamion – naskórkowe i melanocytowe, naczyniowe, łojowe i potowe -włókniaki, kurzajki, kaszaki, i inne.