WYPRYSK KONTAKTOWY

Redakcja Dermatolog.pl, 5 listopada 2014

Wyprysk kontaktowy – opis choroby

 Wyprysk kontaktowy (łac. contact eczema) znany też jako kontaktowe zapalenie skóry (łac. contact dermatitis) jest reakcją zapalną skóry powstałą wskutek jej bezpośredniego kontaktu z alergenem lub czynnikiem drażniącym. Dermatolog w swojej praktyce lekarskiej spotyka się z tą dolegliwością dość często – jest ona powodem 4-7% konsultacji dermatologicznych.

Wyprysk kontaktowy nie traktuje się jednak jako osobną jednostkę chorobową, ale zbiorcze określenie kilku chorób o różnej etiologii, objawach i przebiegu. Do tej grupy należą:

  • wyprysk kontaktowy alergiczny (alergiczne kontaktowe zapalenie skóry) – stanowi opóźnioną, IgE-niezależną reakcję alergiczną, opartą na IV mechanizmie nadwrażliwości. Oznacza to, że wyprysk jest tu efektem stymulacji limfocytów T przez komórki Langerhansa, które uaktywniają się pod wpływem działania haptenów – związków drobnocząsteczkowych, takich jak nikiel, chrom, tiomersal, substancje zapachowe, guma czy barwniki. W fazie indukcji schorzenia komórki Langerhansa prezentują je limfocytom T, co skutkuje pierwotnym uczuleniem. Natomiast przy ponownym kontakcie z czynnikiem uczulającym rozwija się pełnoobjawowa faza wyzwalania.
  • wyprysk kontaktowy niealergiczny – jest reakcją toksyczną, którą wywołują podobne substancje, jak wyprysk alergiczny. Jednak w tym wypadku dochodzi do zniszczenia naturalnej bariery ochronnej naskórka. Zaś czynniki drażniące drogą nieimmunologiczną uwalniają m.in. cytokiny prozapalne, których aktywność powoduje wystąpienia objawów skórnych klinicznie tożsamych z tymi w przebiegu alergicznego kontaktowego zapalenia skóry;
  • proteinowy wyprysk kontaktowy – prowokują go nie hapteny, ale białka wielkocząsteczkowe – alergeny. Schorzenie występuje głównie u osób stykających się z produktami białkowymi w środowisku pracy (np. kucharze, osoby przygotowujące kanapki). Natomiast objawem skórnym jest pokrzywka kontaktowa w postaci charakterystycznych bąbli.

Możliwy jest też wyprysk powietrzopochodny – alergiczny bądź podrażnieniowy – wywołany przez substancje zawieszone w powietrzu – pyły, aerozole czy lotne olejki eteryczne – które osadzając się na skórze, prowokują eczema.

Źródło zdjęć: DermNet NZ

Objawy

Kontaktowe zapalenie skóry dzieli się na fazę ostrą i przewlekłą. W pierwszej – ostrej – obserwuje się rumień, pęcherze oraz grudki wysiękowe, w drugiej – przewlekłej – rumień z pogrubieniem skóry oraz postępującą lichenizację (pobruzdowanie). Ogniskom zapalnym towarzyszy też silny świąd. Zmiany są zwykle dobrze odgraniczone od zdrowej skóry i znikają – szybciej lub wolniej, w zależności od czasu ekspozycji na alergen/czynnik drażniący, ale zawsze bez śladu.

Lokalizacja eczema może być różna. Gdy uczulenie/podrażnienie wywołały farby do włosów – wyprysk kontaktowy zajmuje skórę owłosioną głowy i odpowiednio: kosmetyki po goleniu – twarz, środki rozpylane w powietrzu – okolice oczu, perfumy – nos i szyja, dezodorant czy depilator – doły pachowe, kolczyki – uszy, środki antykoncepcyjne i myjące – narządy płciowe, rajstopy – uda itd. Potencjalnie uczulających związków chemicznych wyróżniono ponad 2000, więc ich lista byłaby pokaźna. Dodatkowo uczulenie na jedną substancję może wywołać wtórną nadwrażliwość na kolejne (w wyniku ich podobnej budowy).
Nie mniej jednak charakterystycznym dla tej przypadłości jest zajęcie skóry rąk (szczególnie grzbietów) w odpowiedzi na kontakt z detergentami, kosmetykami, gumą, barwnikami, substancjami zapachowymi czy ozdobami. Zwykle reakcja skórna ujawnia się po 24-48 h od wniknięcia alergenu/czynnika drażniącego.

 

Diagnostyka

Rozpoznanie charakteru zmian skórnych oraz wywiad z pacjentem są kluczem do prawidłowo postawionej diagnozy. Istotne jest też rozróżnienie, czy u chorego wystąpił wyprysk kontaktowy alergiczny czy niealergiczny oraz podjęcie próby identyfikacji czynnika wywołującego reakcję skórną. W tym celu lekarz może zlecić testy płatkowe (nałożenie na skórę pleców bibułek z próbkami potencjalnych alergenów kontaktowych.

 

Leczenie wyprysku kontaktowego

Wyprysk kontaktowy wymaga leczenia miejscowego celem złagodzenia, a następnie redukcji zmian chorobowych. Pacjentom podje się zwykle miejscowe  glikokortykosteroidy. Dermatolog zapewne zaleci też środki nawilżające skórę. W przypadku zmian wysiękowych stosuje się aerozole i kremy. Natomiast, by zatrzymać procesy złuszczeniowe – maści. Bywa też, że lekarz włącza do terapii systemowe glikokortykosteroidy. Jednak są to sytuacje wyjątkowe i związane najczęściej z wystąpieniem rozległych zmian. Zaś podstawą leczenia dolegliwości jest przerwanie ekspozycji na alergen/czynnik drażniący.

 

Prewencja

W przypadku tej dolegliwości zachowania prewencyjne sprowadzają się do unikania czynników wywołujących wyprysk kontaktowy. W tym celu należy stosować odzież i rękawiczki ochronne w miejscu pracy oraz podczas zajęć domowych (np. sprzątanie, zmywanie). Warto też stale nawilżać i natłuszczać skórę obojętnymi kremami i maściami, by zminimalizować ryzyko wystąpienia reakcji skórnej. Natomiast skórę zmienioną chorobowo dobrze jest pielęgnować specjalnymi emolientami. Unikać należy zaś gorącej wody i tarcia ręcznikiem, gdyż może to podrażniać wrażliwą powłokę ciała chorego.

Znajdź dermatologa na skróty

Dermatolog to lekarz specjalista, który zajmuję się w leczeniem skóry, włosów oraz paznokci. Dermatologia to dziedzina medycyny, którą możemy podzielić na dermatologię leczniczą oraz estetyczną. Dermatologia lecznicza, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na leczeniu chorób skóry takich jak afta, łuszczyca, czerniak, łysienie, trądzik różowaty, i wiele innych. 

Dermatologia estetyczna skupia się na poprawie kondycji skóry i spowolnieniu procesów starzenia. W dermatologii estetycznej stosuje się preparaty i zabiegi na usuwanie zmarszczek, usuwanie znamion, itp. Często leczenie chorób skóry, takich jak trądzik pospolity, wymaga też wykonania zabiegów estetycznych w celu usunięcia blizn potrądzikowych lub przebarwień skóry. 

Dermatolog specjalizujący się w leczeniu chorób skóry może jednocześnie być specjalistą dermatologii estetycznej lub szeroko pojętej medycyny estetycznej.  Dermatochirurgia zajmuje się usuwaniem chirurgicznym lub laserowym zmian skórnych takich jak różne rodzaje znamion – naskórkowe i melanocytowe, naczyniowe, łojowe i potowe -włókniaki, kurzajki, kaszaki, i inne.