WYPRYSK RĄK I NÓG

Redakcja Dermatolog.pl, 20 kwietnia 2015

Wyprysk rąk i nóg – opis choroby  

Wyprysk rąk i nóg to rodzaj egzemy, dającej objawy w obrębie kończyn dolnych i górnych. Sam wyprysk (eczema lub egzema w wersji spolszczonej) jest stanem zapalnym, rozwijającym się w warstwie naskórka i skóry właściwej. Wywołać go mogą rozmaite czynniki endo- i egzogenne. Pod pojęciem wyprysk rąk i nóg rozumie się nieinfekcyjne choroby skóry tych okolic, powodowane kontaktem z substancjami drażniącymi, uczulającymi lub też powstałe na podłożu atopii. Wskazane czynniki etiologiczne schorzenia mogą występować pojedynczo lub współistnieć ze sobą. Podobnie egzema rąk i nóg może pojawić się jednocześnie w obu tych lokalizacjach bądź też zająć wyłącznie ręce albo same nogi.

Schorzenie należy do dość częstych przypadłości. Podstawowym jego podtypem jest wyprysk endogenny, czyli stan zapalny skóry powodowany czynnikami wewnątrzpochodnymi. Oznacza to, że substancje inicjujące proces chorobowy nie kontaktują się bezpośrednio ze skórą, ale przedostają się do ustroju np. drogą wziewną lub przez przewód pokarmowy, a następnie wraz z krwiobiegiem docierają do skóry, czego rezultatem jest egzema na dłoniach i stopach lub innych partiach kończyn górnych i/lub dolnych. W tym przypadku czynnikiem chorobotwórczym mogą być także bakterie. Do najczęściej wyróżnianych podtypów wyprysku endogennego z zajęciem rąk i nóg należą: wyprysk pieniążkowaty, potnicowy oraz wyprysk podudzi. Natomiast na drugim biegunie znajdują się wypryski będące efektem bezpośredniej styczności skóry z czynnikami inicjującymi pojawienie się zmian skórnych. I tak egzema rąk i nóg może również przybrać postać wyprysku kontaktowego czy też wyprysku z podrażnienia (odpowiadającego najczęściej za tzw. wyprysk zawodowy, który często dotyczy kończyn, zwłaszcza górnych).

Objawy

Wyprysk rąk i nóg najczęściej objawia się na dłoniach i stopach. Zwykle wykwity zajmują grzbiety rąk i poduszki stóp. Dalsze objawy (a także stojące za nimi przyczyny) zależą od typu schorzenia:

  • wyprysk potnicowy – występuje pod postacią mnogich pęcherzyków o mocno napiętej pokrywie i średnicy do 2 mm. Lokują się one na podłożu rumieniowym i zajmują dłonie (70% przypadków) lub dłonie i podeszwy stóp (20% chorych) albo same podeszwy stóp (10% pacjentów). Tego rodzaju wyprysk rąk i nóg współistnieje z silnym świądem, a choroba może przybrać postać ostrą, nawrotową lub przewlekłą. Jeśli dojdzie do nadkażenia bakteryjnego, pęcherzyki wypełniają się ropą, a egzema na dłoniach i stopach wiąże się z powstaniem bolesnych nadżerek. Przyczyną schorzenia są alergeny wewnątrz- i zewnątrzpochodne, w tym alergia kontaktowa, zwłaszcza na metale oraz atopia i reakcje polekowe.
  • wyprysk kontaktowy – uwidacznia się w formie grudek i pęcherzy, którym towarzyszy silny świąd, pogrubienie, suchość i łuszczenie się skóry oraz jej miejscowe zaczerwienienie. Zmiany tworzą się zwykle w miejscu styku skóry z czynnikiem wywołującym objawy, rzadziej zajmują znaczne powierzchnie ciała. Jeśli wyprysk rąk i nóg pod tą postacią doprowadzi do pęknięć w obrębie wewnętrznej części dłoni lub podeszwy stopy, pacjenci odczuwają silny ból. U podłoża zmian może leżeć alergia, ale też nieuczuleniowe drażnienie powłoki ciała (wyprysk z podrażnienia). Do tej grupy przynależy również wyprysk zawodowy, będący efektem przewlekłej styczności skóry ze szkodliwymi substancjami (zawartymi w lakierach, smarach, farbach, detergentach, itp.).
  • atopowy wyprysk kontaktowy (wyprysk proteinowy) – to egzema rąk i nóg wywołana przez alergeny. Do powstania zmian przebiegających z pokrzywką kontaktową predysponuje skaza atopowa oraz stały kontakt z produktami białkowymi, np. w zawodzie kucharza.
  • wyprysk pieniążkowaty (rodzaj wyprysku kontaktowego) – daje objawy w postaci okrągłych lub owalnych ognisk, o średnicy 0,5–2 cm i podłożu rumieniowym, z wysiewem pęcherzy i grudek w obrębie zmian. Może wystąpić jako wyprysk rąk i nóg lub też zająć tułów. Przebieg schorzenia jest nawrotowy i przewlekły, towarzyszyć może mu świąd, sączenie z ognisk zapalnych oraz złuszczanie wykwitów rumieniowych. Etiologii tej dolegliwości upatruje się w nadwrażliwości komórkowej typu opóźnionego na alergeny bakteryjne, szczególnie paciorkowce.
  • wyprysk modzelowaty – dotyczy głównie kobiet w okresie menopauzy, zajmuje raczej dłonie, czasem też podeszwy stóp. Tego rodzaju egzema rąk i nóg charakteryzuje się nieostro ograniczonymi, swędzącymi ogniskami o nadmiernym wysuszeniu i rogowaceniu skóry, którym towarzyszą linijne pęknięcia i rozpadliny. Z pojawieniem się tej odmiany wyprysku mogą mieć związek zaburzenia pracy hormonów, notoryczne urazy mechaniczne oraz alergia kontaktowa.
  • wyprysk podudzi – dotyczy konkretnej partii kończyny dolnej, może zajmować jedną lub dwie nogi, diagnozuje się go głównie u starszy pacjentów, pojawia się w miejscach, gdzie występują zespoły żylakowatości, doprowadzające do powstania ścieńczałej, przebarwionej i podatnej na urazy skóry. Za czynniki wywołujące tę egzemę uznaje się mikrourazy, drażniące związki chemiczne oraz zakażenia bakteryjne. Schorzenie objawia się wyraźnie odgraniczonymi ogniskami chorobowymi z możliwym owrzodzeniem.

Diagnoza

Specjalistami, do których najczęściej udają się pacjenci dotknięci przez wyprysk na dłoniach i stopach, są: alergolog, dermatolog oraz lekarz pierwszego kontaktu. Wyprysk rąk i nóg diagnozuje się głównie na podstawie objawów klinicznych i wywiadu z pacjentem, zmierzającym do ustalenia związku między zaistnieniem objawów a czynnikiem je wywołującym. Przy podejrzeniu alergii zleca się odpowiednie testy alergiczne  i kieruje chorego na leczenie specjalistyczne.

Leczenie

Jeśli u pacjenta wystąpi wyprysk rąk i nóg, leczenie tej dolegliwości opiera się głównie na terapii miejscowej. Polega ona na stosowaniu leków kortykosteroidowych. Ich postać zależy od rodzaju występujących zmian chorobowych. Aerozole i kremy (oraz mleczka) stosuje się przy zmianach sączących, a tłuste kremy przy ogniskach wzmożonego rogowacenia i złuszczania się skóry. Silniejsze steroidy podaje się, gdy wyprysk na dłoniach i stopach przyjmuje postać bardzo silnych stanów zapalnych. Po ustąpieniu zmian, przechodzi się na słabsze steroidy. Do leczenia włącza się leki antyseptyczne, jeśli egzema rąk i nóg współistnieje z zakażeniem bakteryjnym.

Przy zmianach ostrozapalnych, a szczególnie sączących, pomocne okazują się także okłady (roztwór kwasu borowego, taniny, fizjologiczny roztwór soli). Natomiast jeśli pacjentowi dokucza świąd wywołany przez wyprysk rąk i nóg, leczenie ogólne z zastosowaniem leków antyhistaminowych może przynieść ulgę. Wprowadza się je również, gdy stan pacjenta nie polepsza się, mimo terapii miejscowej. Przy wyprysku przewlekłym, opornym na leczenie miejscowe, można zastosować leki immunosupresyjne. Wyprysk podudzi zwalcza się zaś lekami poprawiającymi krążenie oraz przeciwalergicznymi. Wyprysk na dłoniach i stopach może również ustąpić pod wpływem fototerapii. Niekiedy jednak naświetlanie powoduje nasilenie zmian. Wówczas zaleca się działania przeciwne – stosowanie kremów ochronnych, zapobiegających reakcjom światłouczuleniowym.

Prewencja

Pierwszego wysiewu zmian trudno uniknąć, zwłaszcza, gdy nie zna się czynnika inicjującego proces chorobowy. W chwili, gdy ustalona zostanie przyczyna wywołująca wyprysk rąk i nóg, należy unikać kontaktu z nią lub właściwie się zabezpieczyć (np. przez stosowanie odpowiedniej odzieży, obuwia czy rękawic ochronnych). Równie istotne jest wystrzeganie się czynników mogących pogarszać stan chorobowo zmienionej skóry – perfumowanych mydeł, kosmetyków, długich, gorących kąpieli, a także stresu, który potrafi nasilać objawy kliniczne.

Skrócona lista objawów

  • mnogie grudki, pęcherzyki i pęcherze, a przy nadkażeniach bakteryjnych wypełnione ropą;
  • miejscowe stany zapalne o różnym nasieniu;
  • najczęściej zajęcie grzbietów rąk i podeszew stóp, ale też przestrzeni międzypalcowych i innych;
  • pogrubienie naskórka;
  • suchość skóry;
  • łuszczenie w obrębie wykwitów, niekiedy sączenie;
  • możliwy świąd, pęknięcia naskórka i towarzysząca im bolesność.

Powiązane artykuły

Znajdź dermatologa na skróty

Dermatolog to lekarz specjalista, który zajmuję się w leczeniem skóry, włosów oraz paznokci. Dermatologia to dziedzina medycyny, którą możemy podzielić na dermatologię leczniczą oraz estetyczną. Dermatologia lecznicza, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na leczeniu chorób skóry takich jak afta, łuszczyca, czerniak, łysienie, trądzik różowaty, i wiele innych. 

Dermatologia estetyczna skupia się na poprawie kondycji skóry i spowolnieniu procesów starzenia. W dermatologii estetycznej stosuje się preparaty i zabiegi na usuwanie zmarszczek, usuwanie znamion, itp. Często leczenie chorób skóry, takich jak trądzik pospolity, wymaga też wykonania zabiegów estetycznych w celu usunięcia blizn potrądzikowych lub przebarwień skóry. 

Dermatolog specjalizujący się w leczeniu chorób skóry może jednocześnie być specjalistą dermatologii estetycznej lub szeroko pojętej medycyny estetycznej.  Dermatochirurgia zajmuje się usuwaniem chirurgicznym lub laserowym zmian skórnych takich jak różne rodzaje znamion – naskórkowe i melanocytowe, naczyniowe, łojowe i potowe -włókniaki, kurzajki, kaszaki, i inne.