ZATRUCIE BLUSZCZEM TRUJĄCYM

Redakcja Dermatolog.pl, 5 listopada 2014

Zatrucie bluszczem trującym – opis choroby

Drobne, sztywne i ciemnozielone liście o jaśniejszym spodzie, z tendencją do czerwienienia się przy niższych temperaturach oraz występowania w trzylistnych skupiskach to cechy wyróżniające bluszcz. „Trujący” oraz „pospolity” są natomiast przydomkami najlepiej oddającymi charakter tej rośliny. Z jednej strony bluszcz – funkcjonujący jako krzew, roślina okrywowa na płaskim podłożu oraz pnącze porastające drzewa, płoty, mury czy ściany budynków (zwykle do 20 m) – występuje dość powszechnie. Z drugiej zaś – ma silne właściwości toksyczne. Znano je już w średniowieczu i wykorzystywano ten fakt, sadząc bluszcz wzdłuż murów obronnych, ścian dziedzińców oraz w miejscach reprezentacyjnych.

Zatrucie bluszczem trującym jest stanem, w którym …

dochodzi do manifestacji objawów chorobowych w konsekwencji szkodliwego oddziaływania na ustrój znajdującej się w roślinie toksyny – urushiol. Substancja ta występuje w soku z liści, a w kontakcie z tlenem nabiera czarnej barwy oraz konsystencji lakieru do paznokci. Dodatkowo bluszcz posiada też trujące owoce. Zatrucie bluszczem może nastąpić wskutek bezpośredniego kontaktu z rośliną (dotyk), wdychania oparów towarzyszących spalaniu jej liści oraz po przypadkowym ich zjedzeniu w mieszance ziołowej. Olej z urushiolem jest bowiem aktywny nawet w martwej roślinie – do kilku dni od jej zerwania. Co więcej – substancja ta przeniesiona np. na sierść zwierząt czy ubranie może wywoływać reakcję niepożądaną także wskutek kontaktu z nimi.

 

Objawy

Zatrucie bluszczem trującym drogą skórną początkowo objawia się zakrzywionymi, czerwonymi smugami na powierzchni ciała, które zetknęło się z trującymi liśćmi. Pierwsze symptomy zwykle ujawniają się po ok. 10. dniach od zatrucia (lub wcześniej). W dalszej kolejności pojawiają się grudki i pęcherze na rumieniowym podłożu z towarzyszącym świądem, pieczeniem i bolesnością wskutek dotyku – czyli objawy kontaktowego zapalenia skóry. Zatrucie bluszczem manifestujące się pod postacią wysypki rozwija się powoli, a wykwity skórne nasilają się stopniowo. Wynika to z opóźnionej w czasie reakcji organizmu na kontakt z toksyną, która wchłania się wolno. Jednak u części osób  (10-15%, które wykazują nadwrażliwość na substancje zawarte w tej roślinie) zatrucie bluszczem może nie skończyć się jedynie kontaktowym zapaleniem skóry zanikającym po ok. 4. tygodniach, ale wywołać wstrząs anafilaktyczny.

 

Objawy zatrucia bluszczem drogą oddechową obejmują ból zlokalizowany w obrębie płuc, trudności w oddychaniu, ataki kaszlu, a w konsekwencji – silne uszkodzenie dróg oddechowych, prowadzące do sinicy i duszności. Natomiast objawy zatrucia bluszczem drogą pokarmową to w pierwszej kolejności ból oraz ucisk w dolnej części brzucha wywołane uszkodzeniem błon śluzowych gardła, żołądka i jelit. Chory boryka się również z nudnościami i wymiotami (nawet z domieszką krwi) oraz luźnymi, smolistymi, a czasem krwawymi stolcami. Z kolei konsekwencją osłabienia organizmu mogą być omdlenia. A jeśli dojdzie do spożycia czarnozielonych jagódek z owocostanu rośliny (głównie przez dzieci) zatrucie bluszczem trującym może doprowadzić o nudności, wymiotów, bólów głowy, bezdechu, stanu oszołomienia, a w najgorszych przypadkach – śmierci.

 

Diagnostyka zatrucia trującym bluszczem

Zatrucie bluszczem to stan, który bezpośrednio zagraża życiu pacjenta, dlatego wymaga natychmiastowej konsultacji lekarskiej (lekarz pierwszego kontaktu lub dermatolog przy ewentualnym kontakcie liści bluszczu ze skórą). Informacja o zetknięciu się z rośliną wraz z ze stwierdzeniem objawów w wyniku zatrucia stanowią wystarczającą podstawę do postawienia diagnozy.

 

Leczenie zatrucia

W chwili, gdy wystąpi zatrucie bluszczem trującym, ważna jest szybka reakcja w postaci natychmiastowego przemycia zakażonych miejsc wodą z mydłem lub innym detergentem (olej z urushiolem nie rozpuści się bowiem w samej wodzie). Jednak, gdy objawy skórne już się pojawią, pomocne będzie wyłącznie leczenie objawowe, które złagodzi świąd, ból i nasilenie wykwitów. W tym celu dermatolog może zalecić stosowanie maści i kremów z glikokortykosteroidami lub lekami antyhistaminowymi w składzie. W łagodzeniu swędzenia i bolesności zakażonych miejsc pomocne bywają też preparaty chłodzące (np. na bazie mentolu). Pacjent nie powinien również zadrapywać pęcherzy, by uniknąć ich otworzenia się i wtórnych infekcji bakteryjnych, które wymagają już antybiotykoterapii. W sytuacji, gdy dojdzie do pęknięcia pęcherza, konieczne jest wykonanie jałowego opatrunku.

 

Prewencja

Przykre objawy zatrucia bluszczem są możliwe do uniknięcia drogą wystrzegania się kontaktu z rośliną, szczególnie przez dzieci, których delikatna skórna może ulec silnym zmianom chorobowym. Warto więc nauczyć się rozpoznawać tę roślinę w terenie. Jeśli jednak istnieje podejrzenie, że jakieś narzędzia, przedmioty czy odzież zetknęły się z bluszczem, należy je umyć/uprać, a najlepiej wyrzucić.

Znajdź dermatologa na skróty

Dermatolog to lekarz specjalista, który zajmuję się w leczeniem skóry, włosów oraz paznokci. Dermatologia to dziedzina medycyny, którą możemy podzielić na dermatologię leczniczą oraz estetyczną. Dermatologia lecznicza, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na leczeniu chorób skóry takich jak afta, łuszczyca, czerniak, łysienie, trądzik różowaty, i wiele innych. 

Dermatologia estetyczna skupia się na poprawie kondycji skóry i spowolnieniu procesów starzenia. W dermatologii estetycznej stosuje się preparaty i zabiegi na usuwanie zmarszczek, usuwanie znamion, itp. Często leczenie chorób skóry, takich jak trądzik pospolity, wymaga też wykonania zabiegów estetycznych w celu usunięcia blizn potrądzikowych lub przebarwień skóry. 

Dermatolog specjalizujący się w leczeniu chorób skóry może jednocześnie być specjalistą dermatologii estetycznej lub szeroko pojętej medycyny estetycznej.  Dermatochirurgia zajmuje się usuwaniem chirurgicznym lub laserowym zmian skórnych takich jak różne rodzaje znamion – naskórkowe i melanocytowe, naczyniowe, łojowe i potowe -włókniaki, kurzajki, kaszaki, i inne.