Profilaktyka

Czerniak – ryzyko, prewencja i diagnoza

Redakcja Dermatolog.pl, 1 września 2015

Czerniak to jeden z najbardziej niebezpiecznych nowotworów skóry

Cechuje go agresywny wzrost i liczne przerzuty, dlatego niezwykle ważne dla leczenia jest wczesne wykrycie choroby – jest to możliwe pod warunkiem stosowania się zasad prewencji i świadomości czynników ryzyka

czerniak prewencja

Czerniak to nowotwór złośliwy skóry wywodzący się z melanocytów, czyli komórek wytwarzających melaninę powodującą ciemnienie skóry podczas kontaktu z promieniowaniem ultrafioletowym. W Polsce każdego roku diagnozuje się ok. 2 500 przypadków czerniaka złośliwego, z czego aż 15 proc. ma podłoże genetyczne. Dziedziczenie predyspozycji do zachorowania na czerniaka charakter dominujący, oznacza to, że otrzymanie uszkodzonego genu automatycznie podwyższa ryzyko zachorowania. W związku z tym olbrzymie znaczenie mają działania pozwalające wyryć chorobę w początkowym stadium rozwoju.

Czynniki ryzyka zachorowania na czerniaka

Według szacunków aż 70 proc. czerniaków powstaje ze zdrowiej skóry, na której pojawia się znamię nabyte. W początkowym stadium nie jest możliwe określenie czy powstałe znamię przeistoczy się w czerniaka, dlatego od momentu zauważenia zmiany konieczna jest obserwacja. Im wcześniej wykonana zostanie dermatoskopia i postawiona diagnoza, tym większa szansa na całkowite wyleczenie.

Czynności prewencyjne powinny być podejmowane przede wszystkim przez osoby:

  • w rodzinie których wystąpiły co najmniej dwa przypadki zachorowania na czerniaka,
  • posiadające typ skóry wrażliwy na promieniowanie UV (jasna karnacja, liczne piegi, włosy blond lub rude, niebieskie oczy)
  • posiadające od urodzenia dużą liczbę zmian barwnikowych
  • przechodzące w dzieciństwie oparzenia słoneczne wywołane zbyt długą ekspozycją na słońce i promieniowanie ultrafioletowe
  • przebywające na słońcu powyżej godziny dziennie
  • korzystające z solarium

Genetycznie uwarunkowanej skłonności do czerniaka nie można pokonać, jednak odpowiednie dbanie o siebie, obserwowanie znamion oraz regularne wykonywanie badań okresowych pozwala wykryć nowotwór, zanim stanie się zagrożeniem dla życia.

Objawy czerniaka

W przypadku nowotworu, jakim jest czerniak prewencja odgrywa kluczową rolę, dlatego zauważenie jakichkolwiek znamion barwnikowych bądź zmiany już istniejących są podstawą do odbycia konsultacji lekarskiej. Do najbardziej charakterystycznych objawów czerniaka zalicza się:

  • powstanie zgrubienia
  • pojawienie się zaczerwienienia wokół znamienia
  • swędzenie
  • krwawienie
  • zmianę kształtu znamienia

Wykrywanie czerniaka złośliwego ułatwia skorzystanie z tzw. ABCDE czerniaka złośliwego – opracowanej przez badaczy metody wykrywania raka we wczesnym stadium klinicznym na podstawie pięciu cech:

A – asymetria (asymetry) – zmiana na skórze ma asymetryczny kształt

B – granica (border) – granica zmiany barwnikowej jest nieostra, znamię wygląda, jakby się rozlewało

C – kolor (color) – w obrębie jednej zmiany wskazującej na nowotwór złośliwy dostrzegalne są różne barwy, a granice ich przejścia nie są regularne

D – średnica (diameter) – średnica znamienia mogącego wskazywać na obecność nowotworu złośliwego przekracza 6 mm

E – powiększanie się (enlagement) – znamię powiększa się, robi się wypukłe

W przypadku zaobserwowania wymienionych cech, należy niezwłocznie udać się do lekarza dermatologa, który już podczas pierwszej wizyty wykona dermatoskopię.

Badania diagnostyczne

Dermatoskopia jest badaniem nieinwazyjnym, nie zakłada pobierania wycinka i trwa kilkanaście minut. Badanie dermatoskopem pozwala wstępnie ocenić czy zmiana posiada cechy charakterystyczne dla zwykłego znamienia barwnikowego, czy nosi cechy czerniaka. Jeżeli znamię posiada cechy charakterystyczne dla nowotworu złośliwego, lekarz zleci wykonanie kolejnych badań.

Zmiany skórne podejrzane w kierunku czerniaka poddaje się badaniu histopatologicznemu.  W tym celu wycina się cały obszar zmieniony chorobowo – następnie jest on badany w laboratorium. Badanie histopatologiczne pozwala określić stopień klinicznego i histologicznego zaawansowania nowotworu złośliwego, które decydują o wyborze najlepszej metody leczenia czerniaka.

Profilaktyka – jak uniknąć podnoszenia poziomu ryzyka wystąpienia czerniaka

Ryzyko  pojawienia się czerniaka złośliwego skóry można zmniejszyć, jeżeli przestrzega się zasad profilaktyki raka skóry. Do najważniejszych należą:

  • unikanie długiej ekspozycji na promienie słoneczne, w szczególności w godzinach 10.00-14.00
  • rezygnacja z solarium
  • niedopuszczanie do oparzeń skóry
  • stosowanie filtrów ochronnych
  • obserwowanie zmian na skórze
  • konsultowanie z dermatologiem wszelkich zmian barwnikowych

Szczególną ochroną przed czynnikami mogącymi prowadzić do rozwinięcia się czerniaka należy objąć dzieci. Przebyte w dzieciństwie poparzenia słoneczne stanowią zagrożenie czerniakiem w dorosłości. Czerniak u dzieci występuje niezwykle rzadko, jednak jest możliwy, dlatego konieczne jest prowadzenie regularnej obserwacji znamion na dziecięcej skórze i konsultowanie z dermatologiem wszelkich pojawiających się zmian.

Odpowiednio wcześnie zdiagnozowany czerniak jest uleczalny, pod warunkiem, że leczenie zostanie rozpoczęte w początkowym stadium choroby. Regularne poddawanie się badaniom kontrolnym, podczas których wykonywana jest dermatoskopia zmniejsza ryzyko wystąpienia przerzutów i powikłań i daje szanse całkowitego wyleczenia.

Napisz komentarz

Dodaj komentarz

Znajdź specjalistę