Dieta

Gluten – jeść czy unikać?

Redakcja Dermatolog.pl, 21 kwietnia 2015

Gluten – moda czy konieczność?

Gluten od kilku lat budzi wiele kontrowersji. Ma tyle samo zwolenników, co przeciwników. Do burzliwej dyskusji włączają się nawet lekarze, naukowcy oraz dietetycy. Jedni lansują modę na dietę polegającą na wykluczeniu tego składnika pokarmowego, którą dodatkowo popularyzują wielkie gwiazdy i mass media. Inni zaś twierdzą, że cały ten trend to tylko lobbing firm, produkujących żywność bezglutenową, które chcą po prostu zarobić na naiwnych konsumentach. Wzięliśmy zatem gluten pod lupę i przeanalizowaliśmy różne podejścia do tej kontrowersyjnej substancji.
gluten - dieta bezglutenowa

Gluten − co to w ogóle jest i gdzie występuje?

Gluten to białko pochodzenia roślinnego (dokładnie mieszanina białek: gluteiny i gliadyny). Występuje w ziarnach popularnych zbóż, takich jak: pszenica, żyto, jęczmień oraz owies. Nie wolno zapominać o tym, że gluten znajduje się również w produktach, otrzymywanych z wyżej wymienionych ziaren, czyli w pieczywie, płatkach, kaszach, w mące (a więc i w ciastach, ciastkach oraz niektórych słodyczach), w makaronach i otrębach. Najwięcej białka roślinnego spośród wszystkich zbóż zawiera pszenica, przy czym warto wiedzieć, że popularny orkisz – też do niej należy.

Zgłębiając tajniki diety, możemy się spotkać z informacją, że owies – jako jedyny spośród zbóż – nie zawiera glutenu. Niestety w praktyce bardzo rzadko mamy do czynienia z zupełnie czystą odmianą tego ziarna. Najczęściej jest on silnie „zanieczyszczony” innymi zbożami, które są bogate w gluten.

Jak się okazuje, obecnie gluten stosowany jest w przemyśle spożywczym w bardzo dużej ilości, przez co znajdziemy go również w wielu innych produktach, w których byśmy się tego nie spodziewali. Są to np.: wędliny, parówki, pasztety, jogurty czy śmietana. Dlatego niezwykle ważne jest, żeby dokładnie czytać etykiety ze składem produktów, które kupujemy.

Ciekawostką może być fakt, iż gluten wykorzystywany jest również w przemyśle kosmetycznym: do produkcji past do zębów i szminek oraz farmaceutycznym: do wytwarzania niektórych leków i suplementów diety.

Alergia na gluten

Zdarzają się sytuacje, kiedy wykluczenie lub ograniczenie spożywania glutenu jest wskazane, a nie oznacza kaprysu czy podążania za trendami. Taka sytuacja dotyczy osób, które mają alergię na ten składnik pokarmowy.

Jak wynika z danych, gluten jest jednym z białek najczęściej wywołującym alergię (zaraz po mleku − nietolerancja laktozy). Z czego wynika ta nadwrażliwość? Organizm wytwarza przeciwciała, skierowane przeciwko gliadynie, która jest składnikiem glutenu.

Alergia na gluten dość często ma charakter przejściowy. Może uaktywniać się w dzieciństwie i znikać w późniejszym wieku. Objawia się różnymi nieprzyjemnymi dolegliwościami, przede wszystkim ze strony układu pokarmowego. Symptomy uczulenia mogą się pojawić od razu po spożyciu pokarmu zawierającego gluten (w ciągu kilku minut do maksymalnie godziny) lub później np. po kilku godzinach, a nawet po 1-2 dniach.

Najczęstsze objawy alergii na gluten to:

  • ból brzucha
  • biegunka
  • ból głowy
  • apatia
  • wymioty
  • wysypka skórna typu pokrzywka lub zmiany skórne, mające charakter atopowego zapalenia skóry
  • wodnisty katar
  • skurcz oskrzeli
  • obrzęk naczynioruchowy

Najlepszym sposobem na leczenie alergii na gluten (jak w przypadku wszystkich alergii) jest całkowite wyeliminowanie lub też znaczne ograniczenie spożywania składnika pokarmowego, którego nie toleruje nasz organizm. Warto pamiętać, iż gluten, ze względu na swoje właściwości (elastyczności, spulchniania, sprężystości i lepkości), wykorzystywany jest coraz częściej w przemyśle spożywczym do produkcji żywności różnego rodzaju. Konieczne jest zatem uważne analizowanie etykiet i wybieranie tych produktów, które nie zawierają glutenu lub też mają w składzie jego ograniczoną zawartość.

Celiakia

Kolejnym przypadkiem, w którym bezwzględnie narzucona jest rygorystyczna dieta bezglutenowa, jest choroba zwana często chorobą trzewną. Wynika z trwałej alergii na gluten (działa on toksycznie na organizm), która w konsekwencji prowadzi do uszkodzenia, a nawet zniszczenia (zaawansowana postać), obecnych w jelicie cienkim kosmków jelitowych. Są to malutkie wypustki błony śluzowej, które służą do wchłaniania różnych składników odżywczych, pochodzących z pokarmu, który spożywamy. Efektem schorzenia są zaburzenia wchłaniania wszystkich elementów, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu, co z kolei bardzo negatywnie wpływa na ogólny stan zdrowia.

Do najczęstszych objawów celiakii należą:

  • przewlekłe wzdęcia
  • biegunki tłuszczowe lub wodniste
  • bóle brzucha
  • spadek masy ciała
  • wysypka skórna
  • anemia
  • ciągłe zmęczenie
  • częste bóle głowy i stawów
  • afty

Celiakia jest chorobą immunologiczną o podłożu genetycznym i trwa całe życie. Może pojawiać się w każdym wieku. Co ciekawe, jak pokazują badania, to kobiety aż dwa razy częściej niż mężczyźni, zapadają na to schorzenie.

Na celiakię nie ma lekarstwa, a jedyną metodą jej leczenia jest bezwzględne stosowanie diety bezglutenowej. Obecnie mamy coraz więcej zdrowych zamienników np. chleba, makaronu czy ciasta, które nie zawierają owego nietolerowanego białka roślinnego. Warto zwracać uwagę na produkty, które mają na sobie licencjonowany znak z przekreślonym kłosem − oznacza on w 100% bezpieczną, bezglutenową żywność.

Środki spożywcze, przeznaczone dla osób chorych na celiakię, są to tzw. środki specjalnego przeznaczenia. Muszą one spełniać pewne rygorystyczne wymogi, dotyczące głównie ich przetwarzania. Najczęściej jest to usuwanie jednego lub większej ilości składników, które zawierają gluten (efektem jest pokarm o bardzo niskiej zawartości tego białka) lub zastępowanie ich innymi, naturalnie bezglutenowymi (efektem jest pokarm bezglutenowy).

Moda na dietę bezglutenową

W 2011 roku gastroenterolog, profesor Peter Gibson z Monash University w Australii, po przeprowadzeniu swoich badań, zapoczątkował ogólny trend diety bezglutenowej. Dlaczego? Naukowiec stwierdził, że owo białko roślinne może być szkodliwe dla wszystkich ludzi, nie tylko dla tych, którzy mają alergię na gluten lub chorują na celiakię. Jego zdaniem spożywanie tego białka roślinnego mogło powodować przede wszystkim dolegliwości układu pokarmowego, np. wzdęcia, niestrawności, bóle brzucha, ale również i bóle głowy czy zmęczenie. Wiele osób zaczęło więc eliminować ze swojej diety produkty zawierające gluten, chcąc poczuć się lepiej fizycznie i psychicznie. Takie menu miało gwarantować więcej energii, lepsze zdrowie, nastrój i poprawę wyglądu. Co więcej, dieta bezglutenowa zaczęła być również bardzo mocno popularyzowana jako niezwykle skuteczna dieta odchudzająca. W lansowaniu owego trendu znaczny udział miały media oraz gwiazdy, które twierdziły, że wyeliminowanie owego białka roślinnego świetnie wpływa na ich zdrowie, ogólne samopoczucie oraz wygląd.

Gluten − najnowsze badania

Ten sam naukowiec, po ponownym przeprowadzeniu badań i powtórzeniu swojego eksperymentu (tym razem zastosował w nim ostrzejsze kryteria), wycofał się ze swoich początkowych tez. Tym razem wyniki wykazały, że gluten jednak nie powoduje żadnych problemów zdrowotnych u ludzi, niemających alergii na owo białko roślinne lub niechorujących na celiakię.

Co więcej specjaliści twierdzą, że samodzielne przejście na dietę bezglutenową, bez zdrowotnych podstaw ku temu (np. nadwrażliwości na gluten), może być niezwykle szkodliwe dla organizmu. Dlaczego? Ponieważ produkty, które zawierają to białko roślinne, bardzo często zawierają również cenne, wręcz niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu składniki, takie jak np.: witaminy z grupy B, cynk, magnez, żelazo, selen, wapń, kwas foliowy oraz błonnik.

Reasumując, większość ludzi nie powinna całkowicie wykluczać glutenu ze swojej diety, ponieważ organizm bardzo dobrze radzi sobie z jego trawieniem. Jeśli mamy jakiekolwiek podejrzenia nadwrażliwości na to białko roślinne, warto udać się do lekarza i zrobić odpowiednie badania oraz testy.

Napisz komentarz

Dodaj komentarz

1 komentarz
    rekinek239
    rekinek239

    po mamię przejęłam skłonność do nietolerancji pokarmowej i alergię na pyłki.. gorzej z nietolerancją bo jak na pyłki stosuję tabletki, tak na problemy żołądkowe właściwego lekarstwa nie ma…

Znajdź specjalistę