Zdrowa i piękna skóra

Pokrzywka – choroba o wielu obliczach

Redakcja Dermatolog.pl, 15 lipca 2015

Pokrzywka – skąd się bierze?

Pokarm, leki, jad owadów, infekcje, promienie słoneczne, a nawet ucisk czy silne emocje – wszystko to może stać się potencjalną przyczyną pokrzywki, i to nie tylko alergicznej. Omawiamy najczęstsze czynniki indukujące wysiew bąbli pokrzywkowych i mechanizmy stojące za ich powstaniem.

Pokrzywka

Zawsze ta sama… – główne objawy   

Za wspólny mianownik różnych typów pokrzywki będącej niejednolitym zespołem chorobowym uznaje się jej podstawowy objaw skórny, czyli bąbel pokrzywkowy – płasko-wyniosły, dobrze odgraniczony, porcelanoworóżowy, wielkości od kilku milimetrów do nawet kilkunastu centymetrów. Jak tłumaczy dr n. med. Marta Wilkowska-Trojniel, specjalista dermatolog i wenerolog: Głównym problemem chorego w przebiegu pokrzywki są widoczne wykwity, które utrudniają codzienne kontakty, powodują wycofanie, próbę ukrycia bąbli i unikanie kontaktów międzyludzkich. Przyczyną ich powstania jest obrzęk powierzchniowych warstw skóry w wyniku rozszerzenia drobnych naczyń krwionośnych i zwiększenia przepustowości ich ścian. Umożliwia to przeniknięcie do tkanek różnych substancji powodujących stan zapalny skóry. Tego typu uczulenia skórne pokrzywka w postaci bąbli pokrzywkowych – rozwijają się bardzo szybko (w kilka minut) i równie szybko ustępują (do 24 godzin). Bąble pokrzywkowe mają podłoże rumieniowe, bledną przy ucisku i swędzą. Zdaniem dermatologa: Świąd, definiowany także jako podprogowe uczucie bólu, prowadzi do zaburzeń snu i koncentracji. To wszystko składa się na przewlekłe zmęczenie, obniżoną wydajność pracy, zmniejszoną efektywność w realizacji przedsięwzięć życiowych, a nawet podczas wykonywania prostych, codziennych obowiązków. Inną odmianą podstawowego objawu pokrzywki jest obrzęk naczynioruchowy (Quinckego), który dotyczy głębiej położonych tkanek (tkanki podskórnej i skóry właściwej oraz błon śluzowych). W tym przypadku nie obserwuje się świądu ani silnego rumienia, a objawy mogą utrzymywać się nawet kilka dni. U około 50% chorych bąble pokrzywkowe i obrzęk naczynioruchowy występują jednocześnie.

 

Zawsze inna… – różne przyczyny

Choć uczulenia skórne (pokrzywka) z pozoru mogą wyglądać tak samo na skórze różnych osób, przyczyny powstawania bąbli bywają diametralnie różne (i nie zawsze są związane z alergią). Już biorąc pod uwagę czas utrzymywania się objawów, rozróżnia się pokrzywkę ostrą (do 6 tygodni) oraz pokrzywkę przewlekłą (powyżej 6 tygodni). Natomiast ze względu na przyczynę schorzenia wyróżnia się przede wszystkim: pokrzywkę fizykalną (np. reakcja na ciepło, zimno, w tym cholinergiczna powodowana wysiłkiem fizycznym lub silnymi emocjami, czy opóźniona z ucisku, np. w wyniku długotrwałego klęczenia); pokrzywkę kontaktową (będącą efektem bezpośredniego kontaktu powłoki ciała z czynnikiem inicjującym objawy, np. lateksem, sierścią zwierząt, lekami); pokrzywkę naczyniową (tzw. zapalenie naczyń, kiedy to w ich ścianach odkłada się czynnik immunologiczny odpowiadający za wysiew bąbli). Ponadto, jak wyjaśnia lekarz: Często dermatolodzy we współpracy z alergologami próbują ustalić przyczynę powstawania pokrzywki, aby w przyszłości uniknąć tego zagrażającego życiu schorzenia. Czasem jednak mamy do czynienia z tzw. pokrzywką idiopatyczną, w przebiegu której niemożliwe jest ustalenie czynnika sprawczego. Ze względu na niejednorodny charakter pokrzywki nie istnieją określone testy czy badania, które można wykonać. Tym, którzy pytają, jak leczyć pokrzywkę alergiczną i inne jej postacie, warto uświadomić, że pokrzywka idiopatyczna stanowi aż 70–80% przypadków schorzenia, co potęguje problemy diagnostyczne i terapeutyczne.

 

Ten sam „winowajca” – histamina

To, co dzieje się na powierzchni skóry chorego z objawami pokrzywki, jest odzwierciedleniem mechanizmów pokrzywkogennych zachodzących wewnątrz jego organizmu. Kluczową rolę odgrywa tu histamina. Jak zaznacza specjalista dermatolog: Cały ten proces powstawania pokrzywki może zachodzić zarówno z udziałem układu odpornościowego, jak i bez. Za powstanie rumienia odpowiada bowiem histamina uwalniana przez specjalne komórki, ale i ta, która reaguje na tzw. wyzwalacze histaminy (owoce morza, truskawki, pomidory, szpinak). Często obserwujemy też „wyrzut histaminy” w sytuacjach stresowych – powstają pseudobąble pokrzywkowe np. na szyi czy dekolcie. Objawy pokrzywki może wyzwolić również ucisk, kontakt z zimnem, ciepłem, a nawet promieniami słonecznymi. Sama histamina jest organicznym związkiem chemicznym magazynowanym w formie nieczynnej we wnętrzu komórek znajdujących się w tkance łącznej skóry właściwej. Organizm uaktywnia ją zwykle w celach obronnych. Jednak gdy u pacjentów występują uczulenia skórne (pokrzywka alergiczna) lub wykwity wynikłe z zetknięcia się z nadmierną ilością naturalnych wyzwalaczy histaminy, substancja ta pobudza drobne naczynia w skórze i tkance podskórnej do skurczu ściśle przylegających do siebie komórek śródbłonka (wyściółka naczyń krwionośnych oraz limfatycznych). Naczynia te kurcząc się, zwiększają odstępy między sobą, przez które z łatwością przenika płynny składnik krwi, czyli osocze. Jego nadmierny napływ skutkuje uciskiem na ściany komórek, a w efekcie – obrzękiem skóry i narastającym stanem zapalnym. Natomiast podrażnienie przez histaminę zakończeń nerwów czuciowych wywołuje świąd.

 

Uczulenia skórne = pokrzywka alergiczna – kiedy? 

Pokrzywka alergiczna stanowi 50% przypadków pokrzywki ostrej i 20–25% przypadków pokrzywki przewlekłej. Przyczyną tego typu zmian skórnych jest oczywiście kontakt z czynnikiem alergizującym (alergeny pokarmowe, np.: jajo kurze, orzechy ziemne, owoce morza, pszenica; alergeny wziewne, np.: pyłki traw i drzew, roztocze kurzu domowego; alergeny kontaktowe, np.: lateks, sierść zwierząt, soki roślinne, substancje stosowane w produkcji kosmetyków i odzieży). Uczulają też farmaceutyki, takie jak niesteroidowe leki przeciwzapalne, penicylina i jej pochodne czy opioidy (leki przeciwbólowe), a także jad owadów (pszczoły, osy, szerszenia). Organizm alergika błędnie traktuje je jako niebezpieczeństwo, wytwarzając przeciw nim tzw. swoiste przeciwciała IgE (Immunoglobuliny E). Gdy alergen wniknie do organizmu drogą pokarmową, oddechową lub skórną, układ odpornościowy aktywuje przeciwciała IgE. Natomiast ich połączenie się z komórkami tucznymi znajdującymi się w tkance łącznej skóry właściwej pobudza te komórki do wydzielania histaminy wywołującej stan zapalny skóry.

 

Pokrzywka jest, alergii nie ma – dlaczego?

Osoby pytające, jak leczyć pokrzywkę alergiczną, należy uczulić, że wykwity skórne w przebiegu pokrzywki nie zawsze są wynikiem alergii, o czym już wspominaliśmy. Jedząc np. czarne jagody, maliny, wiśnie, truskawki, paprykę, jaja, kakao, mleko krowie, tuńczyka czy śledzia, możemy nabawić się wysiewu bąbli pokrzywkowych tylko dlatego, że pokarmy te mają zdolność pobudzania specjalnych komórek znajdujących się w skórze do wydzielania histaminy. Takie właściwości wykazują też niektóre leki – morfina, kodeina, niesteroidowe leki przeciwzapalne, a szczególnie aspiryna i wszystko, co może ją zawierać w swoim składzie, czyli m.in. barwniki spożywcze, benzoesany, sulfaty, glutaminian jednosodowy, awokado, śliwki, przyprawy, takie jak tymianek, oregano i curry, lub preparaty ziołowe na bazie lipy czy wierzby. Podobnie może na nas działać ciepło bądź zimno. Obserwuje się również przypadki niealergicznych pokrzywek u ciężarnych i u kobiet w końcowej fazie cyklu miesiączkowego. Za wystąpienie objawów skórnych odpowiadają u nich zmiany hormonalne, a właściwie obniżenie aktywności progesteronu. Zdarzają się też przypadki poktzywki u osób ze schorzeniami tarczycy, nowotworami, infekcjami czy chorobami immunologicznymi.

 

Jak leczyć pokrzywkę alergiczną i niealergiczną?

Skoro pokrzywkę (zarówno uczulenia skórnepokrzywka alergiczna, jak i wykwity o podłożu niealergicznym) wywołuje głównie histamina, bąble pokrzywkowe i/lub obrzęk naczynioruchowy zwalcza się przede wszystkim nowoczesnymi lekami przeciwhistaminowymi (np. bilastyna, desloratadyna, feksofenadyna). Hamują one aktywność histaminy, uniemożliwiając jej połączenie się z odpowiednim receptorem, a przez to zapobiegają rozwojowi pokrzywki. Należy podkreślić, że przykładowo bilastyna blokuje tylko receptor histaminowy H1, co sprawia, że lek nie oddziałuje na receptory innych związków organicznych, a tym samym nie powoduje senności i zaburzeń koncentracji, jak dzieje się w przypadku stosowania leków przeciwhistaminowych I generacji (takich jak np. antazolina, klemastyna, ketotifen, prometazyna). W leczeniu farmakologicznym z powodu istotnego ryzyka utraty życia wskutek pojawienia się obrzęku dróg oddechowych możliwe jest wykorzystanie kortykosteroidów ogólnie w postaci iniekcji lub doustnie. Dotyczy to zarówno pokrzywki ostrej, jak i przewlekłej. Odpowiadając na pytanie, jak leczyć pokrzywkę alergiczną, należy też nadmienić, że w farmakoterapii wykorzystywane są również leki z innych grup, np. cyklosporyna, betamimetyki, montelukast, a nawet przeciwciała monoklonalne – objaśnia specjalista dermatolog. I na koniec kluczowa kwestia: Najistotniejszym czynnikiem w leczeniu pokrzywki jest unikanie elementu wywołującego objawy, jeśli go znamy – konkluduje dr n. med. Marta Wilkowska-Trojniel.

 

Artykuł powstał we współpracy z dr n med. Martą Wilkowską-Trojniel – specjalistą dermatologii i wenerologii, członkiem Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Sekcji Dermatologii Pediatrycznej oraz Stowarzyszenia Lekarzy Dermatologów Estetycznych, przynależącą do International Dermoscopy Society, wykładowcą Wydziału Lekarskiego UMB, założycielką i kierowniczką Poradni dermatologicznej STDERM w Białymstoku.

Powiązane artykuły

Napisz komentarz

Dodaj komentarz

Znajdź dermatologa na skróty

Dermatolog to lekarz specjalista, który zajmuję się w leczeniem skóry, włosów oraz paznokci. Dermatologia to dziedzina medycyny, którą możemy podzielić na dermatologię leczniczą oraz estetyczną. Dermatologia lecznicza, jak sama nazwa wskazuje, skupia się na leczeniu chorób skóry takich jak afta, łuszczyca, czerniak, łysienie, trądzik różowaty, i wiele innych. 

Dermatologia estetyczna skupia się na poprawie kondycji skóry i spowolnieniu procesów starzenia. W dermatologii estetycznej stosuje się preparaty i zabiegi na usuwanie zmarszczek, usuwanie znamion, itp. Często leczenie chorób skóry, takich jak trądzik pospolity, wymaga też wykonania zabiegów estetycznych w celu usunięcia blizn potrądzikowych lub przebarwień skóry. 

Dermatolog specjalizujący się w leczeniu chorób skóry może jednocześnie być specjalistą dermatologii estetycznej lub szeroko pojętej medycyny estetycznej.  Dermatochirurgia zajmuje się usuwaniem chirurgicznym lub laserowym zmian skórnych takich jak różne rodzaje znamion – naskórkowe i melanocytowe, naczyniowe, łojowe i potowe -włókniaki, kurzajki, kaszaki, i inne.